فصل اول :درس اول :

1-    كنش انساني چيست ؟( فهم) 2-    فرق فعاليت انسانها با فعاليت موجودات ديگر چيست ؟ ( فهم) 3-    انواع كنشهاي انساني كدامند ؟( دانش ) 4-    براي هريك از انواع كنشهاي انساني مثال ذكر كنيد ( كاربرد) 5-    مهمترين ويژگي هاي كنش هاي انساني را نام ببريد( دانش) 6-    منظور از آگاهانه بودن كنشهاي انساني چيست؟( فهم ) 7-    منظور از ارادي بودن كنش انساني چيست ؟( فهم) 8-    منظور از هدفدار بودن كنش انساني چيست ؟( فهم) 9-    منظور معنادار بودن كنش انساني چيست ؟( فهم) 10- چرا مي گوييم سخن گفتن كنش انساني است؟ استدلال شما چيست ؟ ( تركيب) 11- نوع كنش هاي انساني زير را مشخص كنيد  الف- تنفس ب- احوال پرسي ج- رويايي شدن   د– پرخاشگري  ه-   توپ پاس دادن ( كاربرد) 12- انواع پيامد هاي كنش انساني را نام ببريد .( دانش ) 13- پيامد هاي ارادي و غير ارادي را در عبارت زير مشخص كنيد ؟ ( كاربرد) 14- «دانش آموزي كتاب درسي خود را مطالعه مي كند  مطالب را ياد مي گيرد ، قدرت تحليل اش رشد مي كند  در آزمون معلم نمره ي بالاتر كلاس را كسب مي كند و دانش آموز ممتاز كلاس شناخته مي شود . » 15- منظور از قطعي بودن پيامد هاي طبيعي و احتمالي بودن پيامد هاي ارادي چيست ؟ ( فهم)

 درس دوم :

1-    تفاوت علوم در چيست ؟( دانش) 2-    علوم انساني را تعريف كنيد ( فهم) 3-    چرا علم پزشكي جزو علوم انساني نيست؟( تحليل) 4-    تفاوت علوم انساني و علوم طبيعي چيست؟ ( فهم) 5-    موضوع علوم طبيعي با فلسفه چه فرقي دارد؟ ( فهم) 6-    موضوع علوم انساني با فلسفه چه فرقي دارد؟ ( فهم) 7-    قانون عليت به چه معنا است ؟ (فهم) 8-    آيا فلسفه جزو علوم طبيعي است يا انساني چرا؟ ( تحليل)

 درس سوم

1-    خانواده ها ، رشته های علمی را با چه معیاری مقایسه می کنند ؟ ( دانش) 2-    چه عاملی تعیین می کند و چگونه تغییر می یابد ؟ ( دانش) 3-    رشته های علمی را برچه اساسی رتبه بندی می کنند ؟ ( دانش) 4-    موضوع مورد بحث علوم طبیعی چیست ؟ ( دانش) 5-    علوم طبیعی ، چه فایده هایی دارد ؟ ( دانش) 6-    چرا به علوم طبیعی ، علوم ابزاری نیز گفته می شود ؟ ( فهم) 7-    علوم انسانی چه فایده هایی دارد ؟ ( دانش) 8-    چرا به علوم انسانی ، علوم تفهمی و علوم انتقادی نیز گفته می شود ؟ ( فهم) 9-    باتوجه به فايده هاي متفاوت علوم طبيعي و انساني ، علوم انسانی ، چه اهمیت و برتری بر علوم طبیعی دارند ؟  ( ارزشيابي)

درس چهارم :

1-    چهار نمونه كنش اجتماعي نام ببريد .( كاربرد) 2-    کنش اجتماعی را تعریف کنید ( فهم). 3-    كنش اجتماعي نوعي از كنش     ............ است ؟ ( دانش) 4-    چهار نمونه از پديده هاي اجتماعي نام ببريد . ( كاربرد) 5-    هنجار اجتماعي چيست؟ ( فهم) 6-    ارزشهاي اجتماعي چيست؟( فهم) 7-    عامل اصلی شکل گیری هنجارها و تحقق ارزش ها چيست ؟( دانش) 8-    چگونه هنجار ها و ارزشها پديده ي جامعه پذيري و كنترل اجتماعي را ايجاد مي كنند ؟ ( فهم) 9-    چگونه هنجارها و ارزشها نظام اجتماعي خرد و كلان را بوجود مي آورند ؟( فهم) 10- مناسبات بين پديده هاي اجتماعي با يكديگر چگونه است ؟ ( تركيب) 11- نظام اجتماعی کلان ، چه موقع دارای انسجام ، و چه موقع دستخوش تغییر خواهد شد ؟ ( فهم)

 درس پنجم :

1-    پديده هاي اجتماعي نتيجه و پيامد  ........... است . ( دانش) 2-    علوم اجتماعی را تعریف کنید.( دانش) 3-    موضوع علوم اجتماعی چیست ؟ ( دانش) 4-    چرا علوم اجتماعي بخشي از علوم انساني محسوب مي شود ؟( فهم) 5-    علوم اجتماعی چه فایده هایی دارد ؟ ( ارزشيابي) 6-    چرا قدرت پيش بيني علوم اجتماعي از پيچيدگي بيشتري نسبت به علوم طبيعي برخوردار است ؟ ( ارزشيابي) 7-    چهار نونه از رشته هاي علوم اجتماعي نام ببريد؟( دانش) 8-    اقتصاد چگونه علمي است ؟ ( فهم) 9-    علم حقوق را تعريف كنيد. ( فهم) 10- سياست چگونه علمي است ؟( فهم) 11- تاريخ ، باستان شناسي ، مردم شناسي چه موضوعاتي را بررسي مي كند ؟( فهم) 12- چهار مورد از شاخه هاي فرعي جامعه شناسي را نام ببريد.( دانش) 13- برخلاف  ...........  ، جامعه شناسي بيشتر به مطالعه جوامع معاصر و مدرن مي پردازد. ( دانش) 14- منظور از جامعه شناسی خرد و کلان چیست ؟( فهم) 15- جامعه شناسي مي تواند ..................... را در سطوح خرد و كلان بررسي كند .(دانش) 

درس ششم :

1-    اثباتگرايي يا پوزيتويسم چيست ؟ 2-    بنیان گذار جامعه شناسی پوزیتویستي كيست ؟ ( دانش ) 3-    موضوع جامعه شناسی پوزیتویستي چه بود و چه اشكالي داشت؟ ( درک ) 4-    جامعه شناسی پوزیتویستی از چه روشی استفاده مي كرد و چه نوع معارفي را غير علمي معرفي مي كرد ؟ ( درک ) 5-    هدف جامعه شناسی پوزیتویستی چه بود چرا ؟( تحلیل ) 6-    بنیانگذاران جامعه شناسی تفهمی چه کسانی بودند؟ ( دانش ) 7-    به نظر وبر موضوع جامعه شناسی چیست ؟ ( دانش ) 8-    چرا جامعه شناسي وبر را جامعه شناسي تفهمي مي نامند؟ ( فهم) 9-    ماکس وبر در روش خود ، به چه نکاتی توجه داشت ؟ (فهم ) 10- نظر وبر درباره داوري هاي ارزشي جامعه شناسي علمي چه بود ؟ ( فهم) 11- هدف جامعه شناس تفهمی چه بود ؟ ( تحلیل ) 12- موضوع مورد بحث درجامعه شناسی انتقادی چه بود ؟( درک ) 13- روش جامعه شناسی انتقادی چيست ؟ ( درک ) 14- چرا جامعه شناسي انتقادي داوري هاي ارزشي را جزء علوم اجتماعي مي داند؟ ( تحليل) 15- هدف جامعه شناسی انتقادی را توضيح دهيد ؟ ( فهم) 16- چرا از ديدگاه جامعه شناسي انتقادي ، جامعه شناسي پوزيتويستي و تفهمي ديدگاههاي محافظه كارانه اند ؟ (تحليل)

درس هفتم :

1-    انديشمندان قبل از قرن نوزدهم از علوم را به چند دسته كلان تقسم مي كردند؟ ( دانش ) 2-    منظور از فلسفه يا علوم نظری و فلسفه يا علوم عملی چيست ؟ ( درک ) 3-    به نظر متفكران و فلاسفه علوم نظری از شامل چه بخش هایی بود ؟ ( درك) 4-    انديشمندان يونان و مسلمان علوم عملی را به سه بخش تقسيم مي كردند آنها را نام ببريد ؟ ( دانش ) 5-    چه تفاوتي بين جامعه شناسي انتقادي و متفكران عقل گرا وجود دارد؟ ( تحليل) 6-    فرق عقل نظری با عقل عملي چيست ؟ ( تحلیل ) 7-    چرا فارابی علم اجتماعی را ، علم تدبیر مدن می نامند ؟ ( درک ) 8-    فرق موضوع بحث علوم عملي با علوم نظري چيست؟ ( فهم) 9-    كدام فيلسوف معاصر جهان اسلام درباره عقل نظري و عملي كاوش هايي انجام داده است ؟ ( دانش) 10- نظرعلامه طباطبایی در باره ی عقل عملی چيست ؟ ( درک ) 11- منظور علامه طباطبايي از اعتباریات چیست ؟ ( درک ) 12- چهار نونه پديده اعتباري نام ببريد؟ ( دانش) 13- پديده هاي اعتباري چه ویژگی هایی دارند ؟ ( فهم )

فصل دوم :درس هشتم:

1.   موجودات زنده ( اندام واره ) چه ویژگی هایی دارند ؟ ( تجزیه ) 2.        جهان اجتماعی با موجودات زنده چه شباهت و چه تفاوت هایی دارد ؟ ( تحلیل ) 3.        جهان اجتماعي از چه جهاتي شبيه يك بازي گروهي است ؟ ( تحليل) 4.        جهان اجتماعي چگونه حقيقتي است ؟ ( فهم) 5.        فرهنگ چیست ؟ ( فهم ) 6.        فرهنگ چگونه انتقال مي يابد ؟ ( فهم) 7.  جهان اجتماعی چه موقع دگرگون مي شودو چه موقع تداوم می یابد ؟ ( تحلیل )

 درس نهم :

1.   دانشمندان جهان اجتماعی را بر چه اساسی تقسیم بندی می کنند ؟ آنها را نام ببريد( دانش ) 2.        تقسيم بندي جهان اجتماعی براساس نظام اجتماعی شرح دهيد ؟ ( تحليل ) 3.        تقسيم بندي جهان اجتماعی براساس اندازه و دامنه را شرح دهيد ؟ ( تحليل ) 4.        تقسیم جهان اجتماعی براساس ذهنی و عینی بودن را تحليل كنيد؟ ( تحليل ) 5.        پديده هايي چون جشن ازدواج – كلاس – توسعه اجتماعي – ساخت و ساز مسكن را برمبناي اندازه  و دامنه و ذهني و عيني بودن آنها مشخص كنيد ( كاربرد)  6.        منظور از لایه های سطحی و عمیق جهان اجتماعی چیست ؟ ( فهم ) 7.  «از جاي برخاستن » چه معنا هايي دارد ؟ ( فهم) 8.        نماد چیست و در چه موردي بكار مي رود ؟ ( فهم) 9.        كداميك به لايه هاي سطحي و كداميك به لايه هاي عميق جهان اجتماعي مربوط است : هنجار – نماد – عقايد   ( كاربرد) 10.     عمیق ترین پدیده ها ی اجتماعی چیست ؟ ( فهم ) 

درس دهم :

1.        جهان هاي اجتماعي شكل واحدي دارند يا متنوع هستند توضيح دهيد  ؟ ( فهم ) 2.        چرا انسانها در جهان هاي مختلفي زندگي مي كنند ؟ ( فهم) 3.        چه عواملي در پيدايش جهان هاي مختلف موثراند ؟ ( دانش ) 4.  آيا هر نوع تغيير در زندگي اجتماعي به منزله تغيير نوع جهان اجتماعي است ؟ توضيح دهيد ؟ ( فهم ) 5.    تغيير در چه لايه هايي يك جهان اجتماعي را به جهان اجتماعي ديگر تبديل مي كند ؟ ( فهم ) 6.        چرا زبان و نژاد را نمي توان از عناصر بنيادين جهان اسلام دانست ؟ ( فهم) 7.        معاني محوري اسلام و جهان جاهليت قبل از اسلام چه بود ؟ ( فهم) 8.        عميق ترين لايه ي اعتقادي جهان اسلام چيست ؟ ( دانش) 9.        نتايج عمده توحيد و يكتا پرستي چه بوده است؟ ( تجزيه)

 درس یازدهم :

1.        جهان اجتماعي و پيامدها و الزامهاي آن چگونه پديد مي آيد ؟ ( فهم) 2.        ساختن جهان اجتماعي جديد نيازمند چيست؟ ( دانش) 3.        انسانها در برابر الزامهاي جهان اجتماعي چگونه كنشگري هستند ؟ ( فهم) 4.        پيامد هاي الزامي جهان اجتماعي تاچه زماني باقي است وچگونه الزامهاي جهان جديد شكل مي گيرد؟ ( فهم) 5.        از پيامد هاي الزامي جهان اجتماعي ايجاد فرصتها و محدوديت ها است منظور از آن يعني چه ؟ ( فهم) 6.        جهان هاي اجتماعي مختلف را بر چه اساسي مي توان داوري كرد؟ ( دانش) 7.        تاثير فرصتها و محدوديتهاي جهان هاي مختلف اجتماعي بر ابعاد معنوي و دنيوي انسان را توضيح دهيد . ( فهم) 8.        منظور از جهان متجدد چیست ؟ ( فهم ) 9.        جهان متجدد از نظر ماکس وبر چه ویژگی هایی دارد ؟ نام ببريد( دانش ) 10.     منظور از افسون زدایی جهان متجدد چیست ؟ (فهم ) 11.     منظور از عقلانیت ابزاري چیست ؟ ( فهم ) 12.     منظور از عقلانیت ذاتی چیست ؟ ( فهم ) 13.     منظور وبر از قفس آهنين  چیست ؟ ( فهم ) 14.     هريك از موارد زير به كدام ويژگي هاي جهان متجدد مربوط است ؟ زندگي ديوان سالارانه ،  ساختن كاخ هاي و اسثتسمار انسانهاي ديگر ، نفي تقدس اماكن مذهبي، رسيدن به حداكثر سود ، گسترش علوم تجربي ( كاربرد)

 درس دوازدهم :

1.     ديدگاه اندام وارگي به جهان هاي اجتماعي را توضيح دهيد . ( فهم) 2.     از ديدگاه دوركيم حركت طولي جوامع به چند مقطع تقسيم مي شود ( دانش) 3.     تفاوت جوامع مکانیکی وجوامع ارگانیکی چیست ؟ ( تحليل ) 4.     تفسير انديشمندان اجتماعي از وجود جهان های اجتماعی در عرض هم چگونه است ؟ ( تحليل ) 5.     براساس نوع فرهنگ و اعتقادات ، جهان های اجتماعی ، به چند دسته تقسیم می شوند ؟ ( دانش ) 6.     منظور از فرهنگ سکولار چیست ؟( فهم ) 7.     فرهنگ معنوی چه دیدی نسبت به جهان دارد ؟( تحلیل ) 8.     بر فرهنگ سكولار چه انتقاداتي وارد است ؟ ( ارزشيابي) 9.     فرهنگ معنوي چه برتري هايي دارد ؟ ( ارزشيابي) 10.  كدام جوامع هويت سكولار و دنيوي دارد ؟ ( دانش ) 11.  جامعه ي مقدس و معني به چند صورت قابل تقسيم است ؟ نام ببريد ( دانش) 12.  جامعه مقدس و معنوی به چند صورت تقسیم می شود ؟ ( تجزیه ) 13.  فرهنگ اساطيري چگونه فرهنگي است ؟ ( فهم) 14.  فرهنگ اساطيري ، حاصل انحراف بشر از فرهنگ توحيدي است ،آيا اين بيان نوعي داوري ارزشي است ؟  استدلال كنيد ( تركيب)  فصل سوم

درس سیزدهم :

1.   باذکر مثال توضیح دهید که چگونه متوجه شناخت عمومی می شویم ؟ ( كاربرد) 2.        منظور از شناخت عمومی چیست ؟وويژگي هاي عمده آن كدامند ( فهم ) 3.        افراد جامعه چه موقع متوجه شناخت عمومي مي شوند مثال بزنيد . ( فهم – كاربرد) 4.        شناخت علمي از جهان اجتماعي چگونه آغاز مي شود ؟ ( دانش) 5.        ویژگی های شناخت علمی را  در مقايسه با شناخت عمومي نام ببريد. ( دانش ) 6.        فرق شناخت علمي با شناخت عمومي را شرح دهيد ( فهم) 7.   اثرات شناخت علمی بر شناخت عمومی را نام ببريد. ( دانش ) 8.        اثرات شناخت عمومی بر شناخت علمی را نام ببريد. ( دانش ) 

درس چهاردهم :

1.   رابطه بين عقايد و پذيرفتن علوم در جوامع چگونه است ؟ ( ارزش داوري ) 2.   مخالفت شناخت عمومی با شناخت علمی ، چه نتایجی را می تواند به دنبال داشته باشد ؟ ( تحلیل ) 3.   فرهنگ های مختلف با شناخت علمی چگونه برخورد می کنند ؟ ( تحليل) 4.        شناخت حسی چه نوع شناختي است و ابزار، منبع و روش آن چيست ؟ ( دانش ) 5.        شناخت عقلي چه نوع شناختي است و ابزار، منبع و روش آن چيست ؟ ( دانش) 6.        منظور از استدلال تجربی و تجریدی چیست ؟( فهم) 7.        ابزار ، منبع و روش شناخت شهودی چیست ؟( دانش) 8.        وحی تشریعی  به چه معنا است ؟ ( فهم) 9.        معنای عام وحی چیست و وحی کننده آن کیست ؟ ( فهم ) 10.     انواع شناخت شهودی را توضیح دهید. (فهم ) 

درس پانزدهم :

1.     در جهان امروز  معرفت به چه معنا است ؟ ( فهم ) 2.          در مورد سابقه معناي محدود كردن علم به علم تجربي توضيح دهيد ( فهم) 3.          دليل فرهنگي فراگيري و گسترش نعريف حسي از علم چيست ؟ ( فهم) 4.          علت تردید فیلسوفان علم در محدود بودن علم به شناخت حسی چیست ؟ ( تحلیل ) 5.          اگوست کنت چه نوع شناخت هايي را غير علمي مي دانست ؟ ( فهم ) 6.          چرا به نظر برخي جامعه شناسی در قرن نوزدهم متولد شده است نه قبل از آن  ؟ ( فهم ) 7.          مشكل حس گرايان  و شناخت تجربي جامعه چيست ؟ ( ارزشيابي) 8.          رویکرد صرفاً حسی و تجربی به علوم اجتماعی ، با چه آسیب هایی مواجه است ؟ ( تحلیل ) 9.          جامعه شناسان انتقادی ، چگونه در صدد رفع كاستي ها و محدودیت های جامعه شناسی تجربی برآمدند ؟ ( تحليل ) 10.       منظور از فهم عرفي يا عقل جمعي چيست ؟ ( فهم) 11.       بر فهم عرفي يا عقل جمعي چه انتقاداتي وارد است ؟ ( ارزشيابي) 

درس شانزدهم :

1.  معناي عام و خاص عقل چيست ؟ ( فهم) 2.        منظور از عقل جزيي و عقل تجربي يا عقل ابزاري چيست ؟ ( فهم) 3.        عقل در معناي خاص چند نوع است نام بريد ( دانش ) 4.        منظور از عقل نظري و عملي چيست ؟ ( فهم) 5.        منظور از علوم اجتماعي عقلي چيست ؟ ( فهم) 6.        علوم اجتماعي عقلي در كدام جوامع مورد توجه بوده است ؟ ( دانش ) 7.        دو نمونه از آثار مربوط به شناخت اجتماعي عقلي نام ببريد . ( دانش ) 8.        در كدام جوامع علوم اجتماعي عقلي نمي تواند وجود داشته باشد ؟ ( ارزشيابي) 9.        توانمندی های علوم اجتماعی با رویکرد عقلی را تحليل كنيد. ( تحليل ) 10.     مهم ترین آسیب رویکرد عقلی به علوم اجتماعی ، چه  موقع رخ مي دهد؟ (فهم ) 11.     بر شناخت اجتماعي هگل چه انتقادي وارد است ؟ ( فهم) 

درس هفدهم :

1.    انسان جهان اساطیری ، هستي را چگونه تفسير مي كند ؟ ( فهم) 2.        كدام يك از ديدگاه هاي زير انحرافي است : نگاه دنيوي – نگاه اساطيري – نگاه معنوي – نگاه توحيدي ( ارزشيابي) 3.        ويژگي هاي نگاه اساطيري به جهان چيست ؟ ( تحليل) 4.        چرا در جهان اساطير عقل تجربي و ابزاري ارزشي ندارد؟ ( تحليل) 5.        مقدس بودن به چه معنا است ؟ ( فهم) 6.        جهان توحیدی چگونه تفسير مي شود ؟ ( فهم ) 7.        چرا در جهان بيني توحيدي جهان عقلاني است ؟ ( فهم) 8.        بزرگترین نشانه ی خداوند در جهان توحیدی چیست ؟ ( دانش ) 9.        سعادت و رستگاري انسان در جهان  بيني توحیدی در چیست ؟ ( فهم ) 10.     شناخت وحیانی  ناظر به چه مسائلي است؟ ( فهم ) 11.     منظور از علم لدني چيست ؟ ( فهم) 12.     رابطه ي شناخت وحیانی با شناخت عقلانی چگونه است ؟ ( تحليل ) 13.     رابطه ی شناخت وحیانی با شناخت حسی چگونه است ؟ ( ارزشیابی ) 14.     ارزيابي انبیا الهی در باره ی انواع شناخت چگونه است ؟ ( فهم ) 

درس هیجدهم :

1.        جهانی که قرآن برای انسان ترسیم می کند چه نوع جهانی است ؟ ( دانش) 2.        چرا از نظر قرآن همه علوم به شناخت آيات الهي مي پردازند و تحصيل علم از برترين عبادتها است ؟ (تحليل) 3.        از منظر قرآن ، ابزارهای شناخت اجتماعی کدامند ؟ ( دانش ) 4.        خداوند چه نوع دانشهايي را در اختيار بشر قرار مي دهد ( ارزشيابي) 5.        ویژگی های كه قرآن از جامعه ی انسانی ترسيم كرده است چهار مورد نام ببريد؟ ( دانش) 6.        منظور از حق محور بودن جامعه توحيدي چيست ؟ ( فهم) 7.        منظور از سنت هاي الهي چيست؟ ( فهم) 8.        از نظر قرآن كريم ويژگي سنتهاي الهي چيست ؟ ( فهم) 9.        سه نمونه از سنتهاي الهي كه در قران بيان شده اند نام ببريد . ( دانش ) 10.     دو نمونه از آثاري كه در باره سنتهاي الهي تاليف شده است نام ببريد . ( دانش )          

جلسه سوم   مباحثی پیرامون نظریه های جامعه شناس

 تاریخچه پیدایش وتکامل علوم اجتماعی اجتماعی

هر چند بیش از یک قرن از تاریخ جامعه شناسی به عنوان یک دانش مستقل نمی گذرد ولی افکار واندیشه های اجتماعی تاریخ نسبتا قدیمی دارد قبل از اینکه آگوست کنت جامعه شناسی را به عنوان یک دانش مستقل معرفی کند متفکران وفیلسوفان یونان باستان نسبت به جامعه وشرایط اجتماعی زمان خود نظریه هایی ارائه داده بودند .

افلاطون: ازاولین متفکرانی است که نظریه منظمی درباره جامعه در کتاب جمهوریت ارائه کرده است او برای اولین بار به موضوع نظم اجتماعی توجه کرده وبه خصلتهای جهان شمولی وطبیعی آن اشاره می کند همچنین به تحلیل کارکردی تقسیم کار وضرورت آن برای دوام نظام اجتماعی اشاره می کند .افلاطون در رابطه با نقش انسان در پیشرفت جامعه معتقد است که انسان از طریق استعداد دیالکتیکی ((شیوه صحیح فکر کردن وعمل کردن )می تواند موقعت موجود وطبیعی را به موقیت مطلوب وایده آل تبدیل کند یعنی امکان تحقق مدینه فاضله .بر اساس افکار افلاطون شش فرضیه اساسی وارد جامعه شناسی شدکه موجب تکامل نظریات جامعه شناسی گردید .

فرضیه ها

1)جامعه مانند موجود زنده است واز حیات خاصی بر خوردار است لذا برای دوام وبقا باید نیازهای اساسی او بر طرف گردد مانند داشتن نظم وقانون

2) موجودات زنده یعنی انسان وجامعه پیوسته در صدد بقا هستند .

3) انسان به صورت گروهی واجتماعی قادر به بقاست وتقسیم کار اجتماعی ضامن بقا ودوام وتکامل اجتماعی است .

4)انسان موجودی اجتماعی است وبا کمک فرهنگ مشترک با بقیه اعضای جامعه در ارتباط است این فرهنگ محصول اندیشه وآگاهی اجتماعی انسانها است . افلاطون فرهنگ را تفکر اجتماعی می نامد.

5)هر جامعه دارای یک نظم اجتماعی است .موضوع نظم یکی از موضوعات مهم جامعه شناسی کارکرد گرایی است .

6) این نظم وثباط اجتماعی قابل مشاهده وتشخیص است .

 ارسطو

ارسطو در کتاب سیاست به بررسی تحلیل ارگانیکی از جامعه پرداخته وبه شباهت میان جامعه وموجود زنده اشاره می کند .اوعقل وروح وبدن انسان را با طبقه بالا وپایین جامعه مقایسه کرده ومدعی است همانطور که عقل بر احساسات بر تری دارد طبقه بالای جامعه هم با کمک قدرت بر طبقات پایین جامعه حکمرانی می کند .

ابن خلدون

ابن خلدون متفکر  تونسی که برخی او را پدر جامعه شناسی می نامند ، سال ها قبل از کنت نظریاتی در مورد سیر تحول جوامعه و عوامل همبستگی در جوامعه شهری و روستایی در کتاب معروف خود با عنوان مقدمه مطرح کرده بود.

فارابی

 فارابی از دیگر متفکران مسلمان است که با بهره گیری از نظریات ارسطو وافلاطون  مباحثی پیرامون ویژگی های رهبر و نیز مدینۀ فاضله و طبقات اجتماعی بحث نموده است. از سایر متفکران ابوریحان بیرونی می باشد.

ماکس وبر

ماکس وبر معتقد است انقلاب صنعتی اروپا نقطه عطفی برای دانش وتکنولوژی بود ولی این انقلاب اجتماعی فرانسه بود که مطالعه جامعه را از دوش فیلسوفان برداشت وبر عهده دانشمندان علوم اجتماعی گذاشت .زیرا بعد از انقلاب جامعه فرانسه با مشکلاتی نظیر بی نظمی وبی سازمانی ..... مواجه شد .لذا دانش مندان علوم اجتماعی با تحقیق علمی می توانند مشکلات را ریشه یابی کرده واز بحرانهای اجتماعی جلو گیری کنند .

آگوست کنت بنیانگذار جامعه شناسی

آگوست کنت :1798به دنیا آمد ودر سال 1857از دنیا رفت نخستین کسی که جامعه شناسی را به عنوان دانش جامعه شناخته لفظ جامعه شناسی را به کار برده وبه عنوان پدر جامعه شناسی معروف است .او تفکر بشر را مانند یک جهان تطوری پنداشته که خود ناشی از خصلت تکامل علوم طبیعی می باشد .

مهمترین افکار کنت که موجب توجه جامعه شناسان معاصر قرار گرفته به شرح زیر است :

1-اثبات گرایی یا پوزیتویسم:مفهوم اثبات گرایی به روش تحقیقی کنت اطلاق می شود او این روش را عامل پیشرفت انسان می داندومدعی است که از طریق مشاهده وآزمایش ومقایسه می توان پدیده های اجتماعی را مطالعه کرد .اواصرار دارد که جامعه باید از طریق علمی مورد تجزیه وتحلیل قرار بگیرد ومی گوید بررسی شرایط اجتماعی وحل مشکلات فقط از طریق علمی امکان پذیر است به عبارتی اصرار او به اثبات گرایی ناشی از بحرانهای اجتماعی بعد از انقلاب فرانسه بود که وجود تحقیق علمی را برای تبیین مشکلات اجتماعی ضروری می دانست .

2-تقسیم بندی علوم :کنت دانش زمان خود را تقسیم بندی کرده ومعتقد است علوم از حالت کلی وساده به مرحله مشخص وپیچیدهدر آمده است یعنی ((تطور ))پیدا کرده است ساده ترین درس ریاضی –پیچیده ترین علوم اجتماعی بر مبنای این اصل که به کلیت متنازل یا ترکیب متزاید مشهور است علوم را چنین طبقه بندی می کنند .

الف –ریاضی ( ساده ترین )

ب)ستاره شناسی یا نجوم

ج)فیزیک

چ)شیمی

ح)زیست شناسی

خ)جامعه شناسی {پیچیده ترین علم}

از نظر کنت جامعه شناسی ملکه علوم است چون موجودیت آن ناشی از سایر علوم است از نظر او هر علم به علم قبل از خود وابسته است وعلاوه بر ویژگی های خود ویژگی های علوم ماقبل خود را نیز دارد .در این طبقه بندی هر قدر پایین تر می آییم علوم پیچیده تر می شود یعنی جامعه شناسی پیچیده ترین علم است.چون موضوع جامعه شناسی انسان است وانسان موجود بسیار پیچیده ای است پس هر علمی که راجع به انسان بحث کند جزء پیچیده ترین علم محسوب می شود .

((بحث ایستایی شناسی وپویایی شناسی توسط کنت مطرح شده است ))

ایستایی شناسی اجتماعی از نظر کنت یعنی بررسی جامعه در حال سکون وآرامش زیرا به اعتقاد او جامعه سالم ومتعادل در حال ثبات وآرامش است .

سوال چرا کنت به ایستایی شناسی علاقه مند است ؟  

1-چون خود کنت جزء طبقه اشراف است ونمی خواهد به خاطر انقلاب ودگرگونی موقعیت اجتماعی خود را از دست بدهد .

2-در زمان کنت حجم مهاجرت بسیار بالا بود وکسانی که خلق و خو وفرهنگ وآداب ورسومشان با هم متفاوت بود چگونه می توانستند به حالتی یک پارچه تبدیل شوند .

 

سوال منظور از ذوب کلی چیست ؟

منظور اینست که جامعه چون دیگ بزرگ جوشانی است گه افراد وگروه ها با انواع اعتقادات وفرهنگ وزبانهای گوناگون عضو آن هستند .جامعه باید این تفاوتها را در خود هضم کند وگروههای مختلف را یکپارچه کند .

 

عوامل اجماع از نظر کنت:     {   1-  دین   2-  زبان   3- تقسیم کار }

دین :کنت معتقد است که همه ادیان باید تحت شعاع یک دین مسلط وواحد قرار گیرند .منظور کن از دین دین متافیزیکی نبوده زیرا آن را به دوران تمدنئ ما قبل تاریخی نسبت می داد .منظور او از دین راه وروشی است که همه مردم زندگیشان را براساس آن پایه ریزی می کنند .یعنی دین مفهوم دنیوی داشت وآن را دین مدنی وشهری می نامند ومی گویند فرد دارای هر دینی است در مسجد کلیسا وغیره به صورت شخصی به عبادت بپردازد اما وقتی وارد جامعه می شود قانون اجتماعی را که تضمین کننده ثبات  وآرامش است رعایت نماید .

زبان :باید زبان مشترکی بر تمام مردم حاکم باشد که زبان رسمی کشور شود هر کس وخانواده وقوم وقبیله به هر زبانی که خواست صحبت کند اما وقتی وارد جامعه می شود تنها به زبان رسمی کشورش تکلم کند .

تقسیم کار :طبق این نظام افراد بر اساس قرار دادهای توافق شده بای رسیدن به اهداف خود واهداف جامعه کارها ووظایفی را در رابطه با یکدیگر ودر رابطه با کل انجام می دهند تا به لین ترتیب سلامت جامعه وحفظ نظم وثبات که مهمترین هدف محسوب می شود تحقق یابد.

قشر بندی وحکومت

کنت بر اساس طبیعت انسان وخصوصیات روانی بشر جامعه را به دو قشر کلی تقسیم بندی میکند

قشر اول :گروهی که در جهت فرمان دادن عمل می کنند .

قشر دوم :گروهی که فرمانبری قشر اول را بر عهده دارند

او توضیح می دهد که در انسانها تمایل زیادی به اطاعت وفرمانبری وجود دارد خصوصا در برابر کسانی که از نظر ذهنی واخلاقی دارای مراتب عالی  وپایگاه بالایی باشند .این تمایل انسان مهمترین عامل در اقتدار دولت وپیروی از آن به شمار می آید .

در گذشته هجوم وجنگ میان جوامع مهمترین عامل تشکیل دولتها بود ولی در عصر جدید نیاز به حفظ نظم وانسجام وهدایت نظام تقسیم کار در روند تکاملی اجتماعی مهمترین عامل اقتدار دولت محسوب می شود .

نکته  بنا بر این مبنای قدرت دولی را بایستی در خصلت فرماندهی وفرمانبری که از ویژگی های روانی انسان است دانست

نکته دولت اگر در روند عادی فعالیت خود نتوانست نظم را بر قرار کند می تواند از زور استفاده کند تا مردم را وادار به حفظ نظم نماید.

سوال:زمانی که زبان –دین مشترک –تقسیم کار نتوانست اجماع لازم را به وجود آورد از نظر کنت چه باید کرد؟   این زور است که به عنوان ضرورتی کارکردی وظیفه نظم را بر عهده داارد .در کنار اصل زور وجود یک قدرت معنوی لازم است که وظیفه آن تعدیل زور است  این قدرت معنوی دست جامعه شناس است .

پویایی شناسی اجتماعی از نظر کنت او می گوید اگر بخواهیم به بررسی هر پدیده اجتماعی بپردازیم باید ریشه بروز یا تغییر وتحول آن را بررسی کنیم وبر اتفاقاتی که در آینده ممکن است برای آن پدیده اجتماعی به وجود آید .یعنی تمام پدیده ها در کنار ثبات در حال تغییر وتحول نیز می باشد .وبه مرور زمان از حالتهای ساده به حالتهای پیچیده تغییر می یابد .

بررسی روند تحولات اجتماعی از نظر آگوست کنت

(قوانین مراحل سه گانه اندیشه انسانی وجوامع)

کنت معتقد است تکامل جامعه تابع قوانین سه گانه اندیشه انسانی است

1-دوره ربانی یا الهی :در این دوره ذهن انسان بسیار ابتدایی است ونمی تواند علت رخدادهای طبیعی را پیدا کند زیر دارای علم ودانش وتکنیک پیشرفته نیست مثلا انسانهای اولیه نمی توانستند زلزله رعدو برق یا آتشفشان را توضیح دهند .چون علم ودانش نداشتند لذا علت آنها را به نیروی فوق طبیعی نسبت می دادند همچون  خدای کوهستان عصبانی وخشمگین است وآتشفشان صورت گرفته یا زلزله رخ داده است .در این مرحله خانواده شکل مسلط را در جامعه تشکیل می دهد وروابط عاطفی در جامعه کم است در این جامعه هیچ قانونی که ضامن اجرایی داشته باشد وجود ندارد .

2-مرحله متافیزیکی یا فلسفی :در این دوره ذهن انسان نسبت به دوره قبلی کمی رشد کرده ودر پی فهم علت وقوع پدیده هاست البته به دنبال علت فلسفی نه تجربی (یعنی اختلاف کمی با دوره قبلی )در این دوره نیروی دیگری به نام دولت در کنار خانواده قرار می گیرد وروابط مردم را از حالت عاطفی به حقوقی تبدیل می کند .در دوره گذشته علت آتشفشان را عصبانیت خدای کوهستان می دانستند اما در این دوره می گویند آیا خدای کوهستان نیروی مرموزی دارد ؟چه خصوصیاتی دارد ؟چرا باعث آتشفشان شد ؟

3-مرحله اثباتی در این دوره ذهن است که در مسیر تکاملش از استدلال فلسفی به مشاهده کردن وتجربه کردن می پردازد ونگرش انسان کلا دگرگون شده ودیگر این سوال که از نیروهای مرموز به وجود آمده مطرح نیست.زیرا اینها قابل بررسی نیستند چون نمی توان آنها را مشاهده کرد  پس از حیطه علم خارج می شود ((دنیا گرایی))چون آخرت دیده نمی شود وجود ندارد

در این دوره علت یابی پدیده ها بر مبنای رابطه علت ومعلولی دنبال می شود   جوامع انسانی صنعتی شدند وبه فکر توسعه زندگی مادی می باشند.

------

سوالات درس نهم جامعه شناسی(1)

1-هر پدیده ی اجتماعی به یکی از خرده نظام ها مربوط می شود.        ص        غ

2-پدیده هایی که بعد محسوس قوی تری دارند پدیده ذهنی گفته میشود.       ص        غ

3-زبان گفتاری ونوشتاری بخشی از سطحی ترین پدیده های اجتماعی اند.      ص       غ

4-به چیزی که به عنوان نشانه یا نماینده یچیز دیگر به کار می رود .............گفته می شود.

الف:هنجار            ب:ارزش            ج:نماد            د:عقاید

5-کنش اجتماعی افرادوکنش بیرونی افراد به ترتیب جزو کدام تقسیم بندی جهان اجتماعی قراردارند؟

الف:خرد-عینی       ب:خرد-ذهنی      ج:کلان-خرد       د:ذهنی-عینی

6-پدیده های که بعد محسوس قوی تری دارند..................گفته می شود.

7-پدیده های که بعد نا محسوس قوی تری دارند..................گفته می شود.

8-به چیزی که به عنوان نشانه یا نماینده ی چیز دیگری به کار می رود..................گفته می شود.

9-به بخش هایی که امکان تغییر بیشتر داشته ونقش حیاتی واساسی ندارند چه می گویند؟

10-به بخش هایی که تاثیر حیاتی وتعیین کننده برای جهان اجتماعی دارندچه می گویند؟

11 -به پدیده هایی که بعد محسوس قوی تری دارند چه می گویند؟

12-به پدیده هایی که بعد نا محسوس قوی تری دارندچه می گویند؟

13-نمادهاوعقایدجزوکدام لایه جهان اجتماعی هستند؟

14-انسان هانمادهارااغلب به چه دلیل استفاده می کنند؟

15-لایه های عمیق جامعه را نام ببرید.

16-عمیق ترین لایه اجتماعی چه نام دارد؟

17-کدا م یک ازمصادیق سمت چپ با مصادیق سمت راست هماهنگی دارند.

1-لایه سطحی جهان اجتماعی                                            الف:کنش اجتماعی

2-لایه عمیق جهان اجتماعی                                             ب:آرمان

3-پدیده خرد             پ:کنش بیرونی

4-پدیده کلان            ت:خانواده

5-پدیده عینی           ث: آداب جشن تولد

6-پدیده ذهنی           ج:نظام اجتماعی

18-اجزاء جهان اجتماعی به چند دسته تقسیم می شوند نام ببرید.

19-تقسیم جهان اجتماعی بر اساس نظام اجتماعی را با مثال توضیح دهید.

20-تقسیم جهان اجتماعی بر اساس دامنه واندازه را با مثال توضیح دهید.

21-تقسیم جهان اجتماعی بر اساس عینی وذهنی بودن را با مثال توضیح دهید.

22-برای هر یک از موارد زیر یک مثال بنویسید.

الف:خرد                 ب:کلان                          پ:عینی                       ت:ذهنی

23-هریک ازمواردزیربراساس اندازه ودامنه در چه تقسیم بندی قرار می گیرند؟(خردوکلان)

کنش اجتماعی           نظام اجتماعی          شهر                 عدالت اجتماعی            هدیه دادن

 

24-هریک ازمواردزیربراساس عینیوذهنی بودن درچه تقسیم بندی قرار می گیرند؟

شهر       عدالت اجتماعی          ارزشهای اجتماعی          ساختمان های مسکونی واداری        هدیه دادن      کنش اجتماعی

25-منظورازلایه های سطحی جهان اجتماعی چیست بامثال توضیح دهید.

26-منظورازلایه های عمیق وبنیادین جهان اجتماعی چیست با مثال توضیح دهید.

27-از جا برخاستن ممکن است چه مفاهیم متعددی داشته باشد؟

28-نماد را با یک مثال تعریف کنید.

29-نمادها تا چه زمانی موجب تحول وتغییرجهان اجتماعی نمی شوند؟

30-عمیق ترین پدیده های اجتماعی چه پدیده هایی هستند؟

31-در نظام تعلیم وتربیت برای عقاید،ارزشها،هنجارهاونمادها یک مثال بنویسید.

32-در خانواده برای عقاید،ارزشها،هنجارها،نمادها یک مثال بنویسید.

                                                                                                            

                                                                                                       شریفیان و حاجي صادقي      

به نام خدا

اداره آموزش وپرورش ناحیه یک استان البرز

                                                                      نمونه سوال جامعه شناسی1  پایه دوم انسانی    

 

 

صل سوم:چالش­هاي جهاني           درس9:جهان دوقطبي       انسجام اجتماعي و چالش­هاي نوين 1)فرهنگ غرب،با عقايد و ارزش­هاي خود،..................،پيشروي انسان قرار داد.(آرمان­هاي نويني) 2)جامعه­ ي غربي با عقايد وآرمان­ها نوين خود،بسياري از ............................ را پشت سرگذاشت و ................. جديدي را پديد آورد.(تضادها و چالش­هاي پيشين ـ نظام اجتماعي) 3)دو مورد از چالش­هايي كه جامعه­ي غربي با عقايد و آرمان­هاي جديد خود از آن­ها عبور كرد: الف:چالش بين رويكرد نظري و عملي كليسا ب:چالش اربابان و قدرت­هاي محلّي با قدرت كليسا 4)به ترتيب،رويكرد نظري و رويكرد عملي كليسا چه بود؟(رويكرد نظري،معنوي و ديني و رويكرد عملي آن دنيوي و اين جهاني)5)چرا جامعه­ي غربي،به نفي رابطه­ي دين و دنيا پرداخت و از رويكرد نظري معنوي نسبت به اين عالم دست شُست؟(زيرا از حلّ چالش بين رويكرد نظري و عملي كليسا از طريق اصلاح رفتار دنيوي ارباب كليسا ناتوان بود.)6)جامعه­ي غربي،چگونه چالش اربابان و قدرت­هاي محلي را با قدرت كليسا حلّ كرد و نتيجه­ ي آن چه بود؟(اين چالش را نيز به نفع قدرت دنيوي شاهزادگان حل كرد و بدين­سان دست كليسا را از زمين­هايي كه تحت نفوذ آن قرار داشت،قطع كرد.)7)ارزش­ها و آرمان­هاي دنيوي در قرن هجدهم چه موج­هايي را ايجاد كرده بود؟(موجي از اميدآفريد،اميد به حاكميت دنيوي و اين جهاني انسان،اميد به قدرت و سلطه­ي آدمي برطبيعت و اميد به ايجاد بهشتي كه پيش از آن در آسمان به دنبال آن بود.8)«....................» انسان را آغاز و انجام همه­ي ارزش­ها و آرمان­ها معرفي مي­كرد.(اومانيسم) 9)«................... » از عقلانيتي سخن مي­گفت كه پرسش از مبدأ و معاد را به فراموشي سپرده و ارتباط خود را با ماوراي طبيعت و متافيزيك قطع كرده بود و نگاه خود را به طبيعت دوخته و حل همه­ي مسايل بشر را در اين عالم نويد مي­داد. (روشنگري) 10)نخستين انديشه­ي سياسي كه از متن ارزش­ها و آرمان­هاي جديد مي­جوشيد،چه نام داشت؟(ليبراليسم) 11)انسجام اجتماعي جديد كشورهاي استعمارگر و نظام­هاي اقتصادي،سياسي و فرهنگي مربوط به آن،در چه صورتي با چالش­ها و ستيزهاي بنيادين مواجه نمي­شد؟ (درصورتي­كه با حلّ چالش­هاي پيشين،پاسخگوي اقتضائات طبيعي،دنيوي،نيازهاي روحي و معنوي آدميان مي­بود.) 12)فرهنگ جديد غرب،مسيري را براي حلّ چالش­هاي گذشته پيمود كه مسايل و مشكلات جديدي به دنبال آورد چالش­هاي جديد به صورت­هاي متفاوتى آشكار مي شود؛مانند: 1ـ اقتصادي، سياسى، اجتماعي و فرهنگي                                   5ـ معنوي و ديني 2ـ منطقه­اي و فرامنطقه­اي                                                         6ـ معرفتي و علمي3ـ مقطعي و مستمر                                                                    7ـ درون فرهنگي و بين فرهنگي4ـ خرد و كلان                                                                          8 ـ تمدني 9ـ ذاتي و عارضي 13)چالش­هاي جديد فرهنگ غرب كه مسايل و مشكلات زيادي را ايجاد كرده بود در بسيار از موارد ............... اند.(متداخل)14)متفكران غربي در اغلب موارد،كوشيده­اند؛بر اساس ................... خود از چالش­هاي جديدي ايجاد شده در فرهنگ جديد خودشان عبور كنند.(اصول فرهنگي) 15)چالش­هاي ذاتي ريشه در كجا دارند؟ (در عقايد و ارزش هاي دروني يك فرهنگ و جامعه) ـ پاورقي ص 73 16)چالش­هاي عارضي در اثر ........................ پديد مي­آيند.(عوامل خارجي)         چالش فقر و غنا 17)ليبراليسم قرن هجدهم و نوزدهم را .......................... مي­نامند.(ليبراليسم متقدم) 18)رويكرد ليبراليسم متقدم،بيش­تر چگونه رويكردي بود؟(فردي و اقتصادي) 19)مهم­ترين ويژگي­هاي ليبراليسم متقدم،كدام­اند؟ 1ـ در هم ريختن نظام ارباب ـ رعيتي و ارزش­هاي اجتماعي مربوط به آن. 2ـ رها كردن كشاورزان از بردگي عام و گسترده. 3ـ اجازه مهاجرت دادن به كشاورزان و بردگان و تصميم­گيري درباره­ي شيوه­ي زندگي خود.4ـ برداشتن موانع ارزشي و هنجارهاي نظام اخلاقي پيشين از پيش پاي صاحبان ثروت. 5ـ كشاورزان را به صورت كارگراني درآورد كه سرمايه­ي وجود خود را در معرض خريد صاحبان ثروت و صنعت قرار مي­دادند. 6ـ سرمايه­داران آزادانه به استثمار و بهره­كشي از بردگان جديدي مي­پرداختندكه به حسب ظاهراز همه­ي قيد و بندهاي پيشين آزاد شده بودند.20)نظريه­پردازان اقتصاد ليبرال،آزادي فعاليت صاحبان سرمايه را ضامن چه مي­دانستند؟(پيشرفت جامعه) 21)چه كساني هرنوع مداخله­ي دولت را منع مي­كردند و حتي كمك به مستمندان را بيهوده مي­دانستند؟ (نظريه­پردازان اقتصاد ليبرال) 22)كدام كشور پيشگام در انقلاب صنعتي بود؟(انگلستان) 23)اين عبارت در نفي حق حيات كساني­كه در فقر متولد مي­شوند؛از كيست؟ « انساني­كه در دنياي از قبل تملّك شده به دنيا مي­آيد،اگر نتواند قدرت خود را از والدينش دريافت كند و اگر جامعه خواهان كار او نباشد،هيچ­گونه حقي براي دريافت كم­ترين مواد غذايي يا چون و چرا در مورد مقام و موقعيت خود ندارد.در سفره­ي گسترده­ي  طبيعت،جايي براي او وجود ندارد،طبيعت حكم به رفتن او مي­دهد و خود نيز اين حكم را اجرا مي كند.» ـ(رابرت مالتوس) 24)«...................... »رفا كارگران را موجب بالا رفتن توليد آن­ها و پيدايش مشكلات بعدي مي­داند. (ريكاردو از اقتصاددانان كلاسيك) 25)چه عاملي موجب شد تا دولت­مردان انگليسي از هر اقدامي براي مقابله با قحطي ايرلند خودداري كند؟ (حاكميت ليبراليسم اقتصادي) 26)ليبراليسم با تكيه بر شعارآزادي و خصوصاً ...................... ،راه ........... را براي صاحبان ثروت باز كرده و ........... را در عرصة حيات انساني ناديده انگاشته بود.(آزادي اقتصادي ـ استثمار ـ عدالت) 27)نخستين چالش و تضاد كه در بطن كشورهاي غربي شكل گرفت؛چيست؟(فقر و غنا) 28)انديشمندان علوم اجتماعي و سياسي در نقد ليبراليسم متقدم،از چه مفاهيمي سخن گفته­اند؟ (از دو مفهوم آزادي مثبت و منفي)          شكل گيري بلوك شرق و غرب 29)برخي از انديشمندان كشورهاي اروپايي،براي حل مشكل فاصله­ي فقر و غنا،در چارچوب ............................... نظريه هايي ارائه دادند.(ارزش­ها و آرمان­هاي فرهنگ جديد غرب) 30)ماركس در نيمه­ي دوم قرن نوزدهم به نقد .......................... پرداخت.(ليبراليسم اقتصادي) 31)از نظر چه كسي،چالش­هاي ساختار اجتماعي نظام سرمايه­داري،تنها با يك حركت انقلابي، قابل حل بود؟(ماركس) 32)از نظر ماركس،حلّ چالش­هاي ساختار اجتماعي نظام سرمايه­داري،تنها چگونه قابل حلّ خواهد بود؟ (با يك حركت انقلابي) 33) نظام اجتماعي مورد نظر ماركس،چه ويژگي­هايي داشت؟ 1ـ عبور از فردگرايي ليبراليستي و اقتصاد سرمايه­داري.2ـ از بين بردن مالكيت خصوصي و صورتي سوسياليستي و كمونيستي پيدا كرد.34)سوسياليسم و كمونيسم در مقابل .................. قرار دارد.(فردگرايي) 35)سوسياليسم و كمونيسم دو رويكرد ................. هستند.(جامعه­گرا) 36)سوسياليسم به ................ معتقد است،ولي مانند سرمايه­داري آن را ............. نمي­داند.(مالكيت خصوصي ـ مطلق) 37)«..................»ناظر به انديشه­هاي سياسي ماركس است.(ماركسيسم) 38)ماركس،سوسياليسم را مرحله­اي انتقالي براي رسيدن به ............... مي­دانست.(كمونيسم) 39)مخالفان نظام سرمايه­داري كه تحت عنوان..................... قرار مي­گرفتند احزاب و .................. را تشكيل دادند. (جريان چپ ـ اتحاديه­هاي كمونيستي) 40)در سال 1917 ميلادي كدام حزب توانست قدرت را در روسيه به دست گيرد؟(حزب كمونيست شوروي) 41)طيّ قرن بيستم،چه جريان­هايي بلوك شرق و غرب را شكل داد؟(كمونيستي وليبراليستي) 42)بلوك شرق و غرب،شامل چه كشورهايي مي­شد؟ (بلوك شرق شامل روسيه،كشورهاي اروپاي شرقي و چين و بلوك غرب،شامل آمريكا و اروپاي غربي)43)چه نظام­هايي،ليبراليسم قرن هجدهم،را مورد انتقاد قرار داده بود؟(نظام­هاي سوسياليستي و ماركسيستي) 44)نظام­هاي سوسياليستي و ماركسيستي با انتقاد از ليبراليسم قرن هجدهم،چه شعاري را براي خود قرار مي­دادند؟ (عدالت اجتماعي و توزيع مناسب ثروت) 45)عدالت اجتماعي و توزيع مناسب ثروت،شعار كدام نظام­هاي سياسي بود؟(نظام­هاي سوسياليستي و ماركسيستي)46)دو مشكل اساسي نظام­هاي سوسياليستي و ماركسيستي كه عدالت اجتماعي و توزيع مناسب ثروت را شعار خود قرار داده بودند؛چه بود؟ (از بين رفتن آزادي افراد ـ پيدايش طبقه­ي جديد)47)از بين رفتن آزادي افراد و پيدايش طبقه­ي جديد؛دو مشكل اساسي نظام­هاي ................... و .................. بود.(سوسياليستي ـ ماركسيستي) 48)چالش و نزاع بلوك شرق و غرب در تمام ............... تا فروپاشي بلوك شرق در سال ............. ميلادي ادامه يافت.(قرن بيستم ـ 1991) 49)چالش ميان دو بلوك شرق و غرب،به لحاظ سياسي،چالشي ............... نبود؛بلكه ............................ بود. (منطقه­اي ـ چالش جهاني) 50)آمريكا و شوروي با آن­كه از نظر سياسي،اقتصادي و جغرافيايي،در دو بخش متمايز و جدا قرار مي­گرفتند، از جهت فرهنگي به ..................... تعلق داشتند؛يعني شرق سياسي نيز در متن ............... قرار داشت. (فرهنگ واحدي ـ غرب فرهنگي) 51)رويكرد نظري ماركس نسبت به عالم نيز رويكردي ...........،بلكه .................. بود.(سكولار ـ ماترياليستي) 52)ماركس با چه چارچوبي به حلّ مسايل اجتماعي جامعه­ي خود مي­پرداخت؟(با بنيان­هاي نظري فرهنگ غرب) 53)چالش بلوك شرق و غرب از چه نوع چالش­هايي است؟(چالش­هاي درون تمدني جهان غرب)                                         درس10:جنگ­ها،بحران­ها و تقابل­هاي جهاني        جنگ­هاي جهاني امپراطوري­هاى بزرگ،اغلب مرزهاى خود را با .............................. تعيين مى كرده اند.(پيروزى در جنگ) 2)اين عبارت از كدام جامعه شناس است؟«فاتحان در گذشته­ي تاريخ با غنايم جنگى بر ثروت خود مى­افزودند؛ولى با رشد علم تجربى و صنعت،ثروت از طريق غلبه برطبيعت به دست مى­آيد.» ـ (آگوست كُنت جامعه شناسي فرانسوي) 3)به چه دليل،بعد از انقلاب صنعتى،جنگ از قاموس بشرى رخت برمى­بندد؟ (زيرا با رشد علم تجربى و صنعت،ثروت از طريق غلبه بر طبيعت به دست مى­آيد.) 4)از ديدگاه چه كسي،جنگ نمى­تواند در فرهنگ و جامعه­ي جديد غربى،ريشه داشته باشد و وقوع آن در اين جوامع، امرى عارضى و تحميلى است؟(آگوست كُنت جامعه شناسي فرانسوي) 5)نيمه­ي اول قرن بيستم،خطا بودن نظريه­ي ............. درباره­ي جنگ،مشخص شد.(آگوست كُنت)6)چرا در نيمه­ي اول قرن بيستم،خطا بودن نظريه­ي آگوست كُنت درباره­ي جنگ مشخص شد؟(زيرا دراين مدت دو جنگ بزرگ جهانى اتفاق افتاد.) 7)دو جنگ جهاني اول و دوم در چه مقطع زماني رخ داد؟         1ـ  جنگ جهاني اول                1918 ـ  1914        2ـ جنگ جهاني دوم                1945 ـ  19398)كدام جنگ­ها،بزرگ­ترين جنگ­هاى تاريخ بشريت هستند؟(دو جنگ جهاني اول و دوم) 9)در جنگ جهانى اول،براى نخستين بار از ..................... استفاده شد و در جنگ دوم،براي اولين بار ............... به كار گرفته شد.(سلاح­هاي شيميايي ـ بمب اتم) 10)مهم­ترين عوامل وقوع دو جنگ جهاني اول و دوم،چيست؟(رقابت كشورهاي اروپايي بر سر مناطق استعماري) 11)چرا يكي از مهم­ترين دلايل وقوع دو جنگ جهاني اول و دوم،رقابت كشورهاي اروپايي برسرمناطق استعماري بود؟(زيرا سرمايه و صنعت نياز به بازارهاي مصرف و نيروي كار ارزان و به بيان هيتلر،نياز به فضاي تنفسي جديد داشت.) 12)دو جنگ اول و دوم با درگيري كشورهاي .............. آغاز شد.(اروپايي) 13)طرف­هاي درگير در دو جنگ جهاني اول و دوم،در قالب كدام ايدئولوژي­هايي،رفتار خود را توجيه مي­كردند؟(ناسيوناليستي،ليبراليستي و سوسياليستي) 14)زمينه­هاي فرهنگي دو جنگ جهاني اول و دوم ريشه در ................ داشت.(فرهنگ غرب) 15)جنگ سرد بين دو بلوك شرق و غرب تا چه زماني ادامه پيدا كرد؟(تا زمان فروپاشى اتحاد جماهير شوروى) 16)تداوم جنگ سرد،بازار بخش وسيعى از اقتصاد كشورهاى صنعتى يعنى اقتصاد ..................... را گرم مي­كرد. (وابسته به تسليحات نظامي) 17)نظريه­ي جنگ تمدن­ها،مربوط به كدام­يك از متفكران معاصر است؟(هانتينگتون) 18)نظريه­ي جنگ تمدن­هاى هانتينگتون چگونه نظريه­اى بود؟ (عمليات نظامى قدرت­هاى غربى را در قبال مقاومت­هاى كشورهاى غيرغربى توجيه مى­كرد.)         بحران­هاى اقتصادى 19)در يك بحران اقتصادي،قدرت خريد مردم چگونه مي­شود؟(قدرت خريد مردم و مصرف كنندگان به شدت كاهش مى يابد.) 20)مهم­ترين ويژگي­ها و مشخصات بحران­هاي اقتصادي:1ـ كاهش شديد قدرت خريد مردم و مصرف كنندگان2ـ از دست دادن بازار فروش توسط توليدكنندگان3ـ تعطيلي كارخانه­ها و بي­كار شدن كارگران4ـ نامتعادل شدن سيستم عرضه و تقاضا و از بين رفتن بازار مصرف21)چالش­هاى اجتماعى مربوط به بحران اقتصادى با چالش­هاى مربوط به مسأله­ي فقر و غنا از چه جهاتي با هم اشتراك  دارند؟(از اين جهت كه هردو هويت اقتصادى دارند،مشترك­ا ند،ولى تفاوت­هايى با يك­ديگر دارند.) 22)تفاوت چالش فقر و غنا با چالش­هاي مربوط به بحران­هاي اقتصادي،چيست؟(چالش فقر و غنا چالشى مستمر در نظام سرمايه­دارى غربى ولي چالش­هاى مربوط به بحران­هاى اقتصادى،اغلب دوره­اى و مقطعى است.) 23)نخستين بحران اقتصادى در چه سالي و در كدام كشور رخ داد؟(1820 ميلادي در انگلستان) 24)مهم­ترين بحران اقتصادي،در چه فاصله­ي زماني و با چه مشخصاتي رخ داد؟الف:در فاصله­ي بين دو جنگ اول و دوم در سال­هاى 1933 ـ 1929 ب: 40 ميليون كارگر بيكار پ:هزاران مؤسسه ورشكستت:زيان اقتصادى ناشى از آن كم­تر از زيان اقتصادى جنگ اول جهانى نبود.25)بحران اقتصادى اخير،در چه سالي رخ داد؟(2008 ميلادي) 26)تفاوت آسيب­هاى مربوط به فقر و غنا با آسيب­هاى مربوط به بحران اجتماعى،چيست؟(آسيب­هاى مربوط به فقر و غنا همواره متوجه قشر فقير و ضعيف جامعه است،ولى آسيب­هاى مربوط به بحران اجتماعى مجموعه­ي نظام اجتماعي را در بر مى­گيرد.) 27)يك بحران اقتصادى در صورتى كه كنترل نشود مي­تواند به .......................... منجر شود. (فروپاشى نظام­هاى سياسى) 28)بحران­هاى اقتصادى در دوره­هاى نخستين به ............... محدود مى­شد و از عوامل ........... آن­ها اثر مى­پذيرفت. (كشورهاي غربي ـ داخلي)29)چه عواملي موجب شد تا بحران­هاي منطقه­اي به سرعت آثار و پيامدهاى جهانى خود را آشكار سازند؟(با شكل­گيرى اقتصاد جهانى و كاهش اهميت مرزهاى سياسى و جغرافيايى)         شمال و جنوب 30)از تقابل كشورهاي غني و فقير به تقابل ..................... ياد مي­شود.(شمال و جنوب) 31)به چه دليل،از تقابل كشورهاي غني و فقير به تقابل شمال و جنوب ياد مي­شود؟(به دليل اين­كه بيش­تر كشورهاي صنعتي و ثروتمند در نيمكره­ي شمالي زمين و اغلب كشورهاي نيمكره­ي جنوبي كشورهاي فقيرند.) 32)شمال و جنوب،بعد از .................. بيش­تر به كار برده شد.(جنگ جهاني دوم) 33)چرا عبارت شمال و جنوب،بعد از جنگ جهاني دوم بيش­تر به كار برده شد؟(زيرا برخي از انديشمندان معتقد بودند كه چالش بلوك شرق و غرب چالش اصلي نيست؛بلكه چالش اصلي چالش بين كشورهاي غني و فقير است.) 34)در مورد چالش­هاي اقتصادي در نظام جهاني،برخي از انديشمندان چه نظري دارند؟ (برخي از انديشمندان معتقد بودند كه چالش بلوك شرق و غرب چالش اصلي نيست؛بلكه چالش اصلي چالش بين كشورهاي غني و فقير است.) 35)اصطلاحات سياسي مشابه ديگري براي اشاره به چالش بين كشورهاي غني و فقير وجود دارد؛آن­ها كدام­اند؟ (جهان اول،دوم و جهان سوم،كشورهاي توسعه يافته و عقب مانده، مركز و پيرامون،استعمارگر و استعمار زده) 36)  جهان اول    همان     كشورهاي سرمايه داري بلوك غرب            جهان دوم    همان      كشورهايي كه در كانون بلوك شرق         جهان سوم      همان      كشورهاي ديگري كه خارج از اين دو بلوك قرار داشته و تحت نفوذ آن­ها واقع مي­شدند.37)از كشورهاي صنعتي و ثروتمند با عنوان .......................... نيز ياد مي­شود و به كشورهاى ديگر هنگامي­كه با آن­ها مقايسه مى شوند،كشورهاي عقب مانده، توسعه نيافته يا ......................... مي­گويند. (كشورهاي توسعه يافته ـ درحال توسعه) 38)اصطلاحات كشورهاي توسعه يافته،عقب مانده،توسعه نيافته يا در حال توسعه،به چه نكته­اي اشاره دارد؟ (كشورهاي توسعه يافته الگوي كشورهاي ديگرند و بايد مسير آن­ها را ادامه دهند.) 39)اصطلاح مركز و پيرامون به چه نقشي اشاره دارد؟(به نقش مركزي كشورهاي ثروتمند و صنعتي) 40)اصطلاح مركز و پيرامون،چه كساني به كار مي­برند؟(معتقدند،كشورهاي پيراموني به سبب نوع عملكرد كشورهاي مركزي،در موقعيتي فقيرانه قرار مي­گيرند.) 41)بر اساس نظريه مركز و پيرامون جوامع غربي،چالش­هاي دروني خود را از طريق ....................كشورهاي .............. حل مي­كنند.( استثمار اقتصادي ـ غيرغربي) 42)به چه علت بر مبناي نظريه مركز و پيرامون،جوامع غربي،چالش­هاي دروني خود را از طريق استثمار اقتصادي كشورهاي غيرغربي حل مي­كنند؟ (زيرا آن­ها با ثروتي كه از كشورهاي پيراموني به دست مي­آورند،سطح عمومي رفاه را براي كارگران و اقشار ضعيف جوامع غربي تأمين مي­كنند و مشكلات حادّ دروني را به بيرون از مرزهاي خود انتقال مى­دهند.) 43)كشورهاي مركزي و توسعه­يافته،بحران­هاي اقتصادي،جنگ­ها و جبهه­­بندي­هاي دروني خود را چگونه مديريت مي­كنند؟(با سرمايه­گذاري­هاي مشترك و معاهدات بين المللي) 44)اصطلاح استعمارگر و استعمار زده را نسبت به كشورهاي غني و فقير،چه كساني به كار مي­برند؟ (كساني كه چالش و نزاع بين اين دو دسته كشور را به ابعاد اقتصادي محدود نمي­كنند و به ابعاد فرهنگي آن نيز نظر دارند.)45)كساني كه در كاربرد اصطلاح استعمارگر و استعمار زده،علاوه بر ابعاد اقتصادي،به ابعاد فرهنگي نيز نظر دارند؛ مشكل اساسي كشورهاي فقير را در چه مي­دانند؟(خودباختگي فرهنگي و الگوپذيري مقلّدانه آن­ها از كشورهاي صنعتي) 46)تقابل شمال و جنوب................... است.(تقابلي جهاني) 47)اگر چالش­هاي مربوط به تقابل شمال و جنوب،فعال شوند؛چه اتفاقي در كشورهاي غربي خواهد افتاد؟(بسياري از چالش­هاي دروني كشورهاي غربي،ديگربار فعّال خواهند شد.)ـ ( مفهوم:آتش زيرخاكستر)                                          درس11:بحران­هاي زيست محيطي،معرفتي و معنوي                بحران زيست محيطي و جنبش­هاي اجتماعي مربوط به آن محيط طبيعى كه در آن زندگى مى­كنيم،................... ما را تشكيل مى­دهد.(محيط زيست) 2)برخي مسأله­ي طبيعت و محيط زيست را ......................... قرن بيستم دانسته­اند.(مشكل سرنوشت­ساز) 3)فرهنگ مدرن،طبيعت را ماده­ي خام و بيجانى مى­داند كه در معرض ................... قرار مي­گيرد.(تصرفات انسان)4)در .............. انسان بر اين گمان است كه با تسخير ......................... در آن،تمامي مسايل و مشكلات تاريخى خود را حل مى­كند.(فرهنگ مدرن ـ طبيعت و تصرف) 5)در نگاه توحيدى،طبيعت و هر چه در آن است،اشاره به چه نكته و موضوعي دارد؟(آيات و نشانه­هاى حكمت و رحمت خداوند است و همه­ي موجودات طبيعى با ادراك و معرفتى كه دارند به تسبيح خداوند مشغول بوده و به سوى او باز مى­گردند.)6)فرهنگ مدرن،طبيعت را ............................... مى­داند كه در معرض تصرفات انسان قرار مي­گيرد؛در نگاه اساطيرى نيز طبيعت،................ نيست؛بلكه علاوه بر ظاهر دنيوى و اين جهانى از ابعاد و .......................... نيز برخوردار است.(ماده­ي خام و بيجانى ـ ماده­ي خام ـ نيروهاى ماورائى) 7)فرهنگ­هاى پيش از مدرن به چه دليل،براى تصرف طبيعت از نيروهاى معنوى نيز استفاده مى­كردند؟(به دليل نگاه غير دنيوى خود به طبيعت) 8)گسترش سريع صنعت و تكنولوژى مدرن،محصول چگونه نگاهي به جهان است؟(انسان مدرن به دليل نگاه دنيوى و سكولار به طبيعت،تصرف در طبيعت را تنها با فنون و روش­هاى طبيعى انجام مى دهد.)9)نقطه­ي عطفي كه انسان مدرن از افق آن،پيروزى بر طبيعت را به خود نويد مي­داد،چه بود؟(انقلاب صنعتي) 10)از كدام افق،طبيعت نخستين مسايل و مشكلات خود را نشان داد؟(انقلاب صنعتي) 11)«.................» اولين مراكزى­اند كه با محيطي آلوده مواجه شدند؛كه از مسايل و مشكلات انقلاب صنعتي بود.(شهرهاي صنعتي) 12)چه عاملي امروزه سبب شده است تا برگستره­ي انواع آسيب­هاي زيست محيطي افزوده شود؟ (گسترش زندگي مدرن)13)مهم­ترين آسيب­هاي زيست محيطي كه همه­ي محيط طبيعي زندگي انسان اعم از آب،خاك و هوا را فراگرفته­اند؛كدام­اند؟ 1ـ آلودگى هوا در اثرگازهاى شيميايى،ريزگردها و فلزات سنگين2ـ تخريب لايه­ي اُزن در اثر افزايش توليد گازهاى گلخانه­اى 3ـ از بين رفتن منابع آب،در اثر آلودگى آب­هاى سطحى و زيرزمينى 4ـ آلودگى درياها در اثر عوامل فيزيكى و شيميايى 5ـ بارش باران­هاى اسيدى در اثر آلودگى آب­ و هوا 6ـ از بين رفتن مراتع،جنگل­ها و به دنبال آن،جارى شدن سيل­هاى خانمان برانداز 7ـ گرم شدن طاقت­فرساى بسيارى از مناطق و خشك­سالى 8ـ مسموميت خاك­ها و تجمع مواد زايد تجزيه ناپذير،سموم آفت كُش،مواد راديواكتيو و پليمرها 9ـ تهى­شدن منابع طبيعى تجديدناپذير به منظور استفاده روزافزون انسان معاصر 10ـ در معرض نابودى قرارگرفتن حدود يك سوم از انواع جانوران و گياهان روى زمين14)بحران زيست محيطي و چالش مربوط به آن،ابتدا بر مدار ......................... قرار داشت، ولي به تدريج به حوزه­هاى مختلف ...................... نيز منتقل شد.( رابطه­ي انسان با طبيعت ـ روابط انسانى و اجتماعى) 15)كنفرانس­هاي بين اللملي درباره­ي بحران­هاي زيست محيطي تاكنون برگزاره شده،كه در دهه­هاي اخير،................. پديد آورده است.(جنبش­هاي اجتماعي جديدي) 16)جنبش­هاي اجتماعي جديدي كه دردهه­هاي اخير در اعتراض و واكنش به بحران­هاي زيست محيطي برگزار شد؛چهنظرات و راه­كارهايي در اين مورد مطرح شد؟(برخى از اين جنبش­ها،اين بحران را ناشى از فرهنگ مدرن جامعه­ي غربى دانسته و انتقادات خود را متوجه بسترهاى معرفتى اين فرهنگ كرده اند و برخي ديگر بازگشت به رويكردهاى معنوى به طبيعت را راه گريز از بحران مى­دانند.)          بحران معرفتى  علمى و پسامدرنيته 17)در فرهنگ قرون وسطى،معتبرترين راه شناخت جهان چه بود؟(كتاب مقدس و شهود آباء كليسا) 18)به موازات معتبرترين راه شناخت در فرهنگ قرون وسطي،دو ابزارِ مهمي كه ناديده گرفته مي­شدند؛كدام­اند؟(دو ابزار عقل استدلالي و تجربه) 19)در دوران ............... روش ..............،شناخت جهان از طريق كتاب مقدس و شهود آباء كليسا مورد ترديد قرار گرفت و به تدريج به بحران كشيده شد.(رنسانس ـ معرفتي) 20)جهان غرب براى برون رفت از بحران معرفتي،در دوران رنسانس،در مورد شناخت جهان،دست به چه اقدامي زد؟ (به تناسب رويكرد دنيوى خود به سوى نوعى از روشنگرى پيش رفت كه جايگاه وحى و شهود را در شناخت علمي ناديده انگاشت و به شناخت استدلالى عقلى و تجربى بسنده مى­كرد.) 21)شناخت استدلالى عقلى جديد كه در دوران رنسانس روش معتبر براي حل بحران معرفتي غرب بود،چرا بيش از دو سده دوام نياورد؟(به دليل اين­كه پيوند خود را با شهود حقايق عقلى و فوق طبيعى از دست داده بود.) 22)در قرن نوزدهم و بيستم،....................... تنها راه شناخت علمى قلمداد شد.(شناخت حسى و تجربى)23)چرا در قرن نوزدهم و بيستم،شناخت حسى و تجربى تنها راه شناخت علمى قلمداد مي­شد؟ (زيرا شناخت استدلالى عقلى جديد نيز پيوند خود را با شهود حقايق عقلى و فوق طبيعى از دست داده بود.) 24)شناخت استدلالي عقلي جديد در دوران رنسانس،بيش از .............................. نياورد.(دو سده دوام) 25)انديشمندان و عالمان غربى در تمام دوران پس از رنسانس با ................... نسبت به روش علمى خود،به دنبال .................... بودند كه در پيش روى آنان قرار مى گرفت.(خوشبينى ـ حلّ مسايلى)26)در قرن نوزدهم جامعه شناسان به دنبال چه چيزي بودند؟(به دنبال آن بودند تا درباره­ي حقايقى كه پيامبران از طريق وحى درباره­ي جامعه بشرى بيان كرده­اند يا آن­كه عالمان با استدلال­هاى عقلى،به آن رسيده اند،با روش حسى و تجربى داورى كنند.) 27)چرا جامعه شناسي قرن نوزدهم روش تجربى خود را تنها راه درست براى شناخت حقايق امور مي­دانست و آگاهى ها و علوم ديگر جوامع را غيرعلمى و مربوط به دوران كودكى بشر مي­خواند؟(زيرا در قرن نوزدهم جامعه شناسان به دنبال آن بودند تا درباره­ي حقايقى كه پيامبران از طريق وحى درباره­ي جامعه بشرى بيان كرده­اند يا آن­كه عالمان با استدلال­هاى عقلى،به آن رسيده اند،با روش حسى و تجربى داورى كنند.) 28)جامعه شناسي قرن نوزدهم،بر اساس چه باوري حضور استعمارى غرب در ديگر جوامع را براى خود و ديگران توجيه مي­كرد؟ (بر اين اساس كه آن­ها مي­توانند با روش حسي و تجربي درباره­ي حقايقي كه پيامبران از طريق وحي درباره­ي جامعه بشري بيان كرده­اند يا آن­كه عالمان با استدلال­هاي عقلي به آن رسيده­اند داوري كنند.)29)غرب با ....................... ،اين مطلب را به ..................... جوامع غيرغربى القا مى­كرد كه پيروى از فرهنگ غربى تنها راه ........................... ديگر فرهنگ هاست.(ترويج معناي مدرن علم ـ ذهنيت نخبگان  ـ پيشرفت و توسعه­ي)30)بحران روش شناختي جامعه شناسي در قرن نوزدهم،چگونه آشكار شد؟(بحران هنگامى­آغاز شد كه محدوديت­هاى علمى دانش تجربى و هم­چنين وابستگى آن به معرفت­هاى غيرتجربى و غيرحسى آشكار شد.) 31)در چه مقطعي از زمان،محدوديت­هاي علم حسي ـ تجربي براي جامعه شناسان روشن شد؟ (در نيمه­ي اول قرن بيستم) 32)در نيمه­ي دوم قرن بيستم با روشن شدن اين­كه علم حسى و تجربى نيازمند برخى....................... و ....................... است استقلال معرفت تجربى از ديگر معرفت­ها ............. شد.(معرفت­هاى غيرحسى ـ غيرتجربي ـ مخدوش) 33)پرسش از مبانى علوم تجربى غربى،در حقيقت پرسش از چيست؟(پرسش از بنيان­هاى هويتى فرهنگ غرب و پرسش از لايه­هاى عميق اين فرهنگ) 34)با چه پرسشي،بحران معرفتي ـ علمي در دو بُعد ظاهر شد؟(پرسش از مبانى علوم تجربى غربى) 35)با پرسش از مباني علوم تجربي غربي،بحران معرفتي ـ علمي در دو بُعد ظاهر شد؛آن دو كدام­اند؟اول:افول روشنگرى و شكل­گيرى جريان­هاى پست مدرندوم:ناسازگارى بين ابعاد معرفتى  علمى با نيازهاى اقتصادى و سياسى جهان غرب36)روشنگرى مُدرن از قرن نوزدهم صورتى ..................... پيدا كرده بود.(تجربى و حسى)37)از ديدگاه عالمان تجربى،شناخت غيرتجربى ........................... نبود.(شناختى علمى و روشنگرانه)38)هويت روشنگرانه­ي معرفت علمي ـ تجربي نسبت به معرفت­هاي غيرتجربي؛چگونه مخدوش و هويت آن مورد ترديد قرار گرفت؟ (با دانستن اين­كه علم تجربى بدون استفاده از معرفت­هاى غير تجربى شكل نمى­گيرد،استقلال  معرفت علمى ـ تجربى نسبت به معرفت­هاى غيرتجربى مخدوش شد و در نتيجه هويت روشنگرانه­ي آن مورد ترديد قرار گرفت.)39)انكار و ترديد در روشنگرى به منزله­ي انكار و ترديد در هويت .............................. بود. (معرفت شناختى جهان مدرن)40)به چه دليل،برخي از دانشمندان را پسامدرن مي­خوانند؟(دانشمندانى را كه در اصل روشنگرى علم مدرن ترديد كردند،دانشمندانى مي­دانند كه از اصول جهان مدرن عبور كرده­اند و به فراسوى آن راه برده­اند.) 41)فيلسوفان پسامدرن چه زماني در اصول و مبانى فرهنگ غرب،ترديد كردند؟(زماني كه سياست و اقتصاد جهان غرب ابعاد جهانى پيدا كرده بود.)42)انديشه­هاي فليسوفان پسامدرن،فاقد چه ظرفيت­هايي بودند؟(ناتوانى فرهنگ و جهان غرب براى توجيه حضور جهانى خود) 43)فرهنگى كه توان معرفتى خود را براى دفاع از ابعاد گسترده­ي اقتصادى و سياسى خويش از دست مى­دهد؛به چه موجودي تشبيه شده است؟(به حيوان فرتوتى مى­ماند كه به رغم جثه­ي عظيم و حجيم خود به دليل ناتوانى روحى،زمين­گير و آسيب­پذير شده باشد.)          بحران معنويت و پساسكولاريسم44)در فرهنگ دونيوي و اين جهاني انسان غربي در فرهنگ مدرن،دنيوي گرايي و سكولاريسم،چگونه مطرح شد؟ (بدون آن­كه پوشش قُدسى و دينى به خود گيرد به صورت آشكار مطرح شد.در فرهنگ مدرن،گرايش­ها و رفتارـ هاى دينى تنها با توجيه و پوشش دنيوى امكان مطرح شدن دارند.) 45)سكولاريسم و دنيوى­گرايى به ترتيب در چه حوزه­هايي،مطرح شدند؟(هنر،اقتصاد،سياست و علم) 46)فرهنگ عمومي جامعه­ي غربي،آن هم در محدوده­ي زندگي خصوصي هم­چنان ........ باقي ماند.(ديني) 47) برخى جامعه شناسان بر اين گمان بودند كه دين طىّ قرن بيستم از آخرين عرصه­ي حضور خود؛يعنى از قلمرو .................. نيز بيرون خواهد رفت؛امّا واقعيت، ......................... را نشان داد.(فرهنگ عمومي ـ خلاف اين پيش بيني) 48)در سال­هاي پاياني قرن بيستم،شاهد بازگشت مجدّد ....................،در سطوح مختلف زندگي انسان­ها بود.بعضي از اين موج بازگشت با عناويني چون: «......................... » و برخي «....................... »نام برده و ياد كرده­اند.(نگاه معنوي و ديني ـ افول سكولاريسم ـ پساسكولاريسم) 49)در سال­هاي پاياني قرن بيستم،شاهد موج بازگشت مجدد نگاه معنوي و ديني،در سطوح مختلف زندگي انسان­ها بوديم؛كه اين خود نشانه­ي ...................................... غرب است.(بحران معنويت در فرهنگ) 50)سال­هاي پاياني قرن بيستم    شاهد     موج بازگشت مجدد به نگاه معنوي و ديني   نشانه         بحران معنويت در فرهنگ غرب برخي با عنوان     افول سكولاريسم   برخي ديگر عنوان      پساسكولاريسم51)مهم­ترين علت تداوم باور دينى و معنوى در زندگى انسان،چيست؟(نياز فطري آدمى به حقايق قدسى و ماوراءطبيعى است.) 52)بي توجهى به ابعاد دنيوى به بهانه­ي رويكرد معنوى،به ...................... منجر مى­شود،غفلت از ابعاد معنوى به بهانه­ي رويكرد دنيوى ................................. را به دنبال مى آورد.( بحران فرهنگى ـ صورت ديگرى از بحران) 53)معانى و حقايق ماوراء طبيعى،چه پرسش­هايي،چه معنايي و چه ارزش­هايي را مشخص مي­كند؟(به پرسش­هاى اساسى وجود انسان پاسخ مى دهند،زندگى و مرگ را درون فرهنگ معنا مى­كنند و ارزش­هاى حاكم بر زندگى را مشخص مي­سازند.)54)فرهنگ غرب با انكار حقايق قُدسى به آرمان­هاى كدام انقلاب نرسيد؟(انقلاب فرانسه) 55)اصالت بخشيدن به انسان دنيوى و اين جهانى در طول قرن بيستم،چه پيامدهايي را به همراه داشت؟ (پوچ­گرايي،«نيهيليسم» يأس و نااميدى و به مرگ آرمان­ها و اميدها) 56)ادعاي روشنگرى مدرن،چه بود؟(كشف حقايق جهان) 57)روشنگرى مدرن نيز كه مدّعى كشف حقايق جهان بود،به ........................ و ......................... گرفتار شد.(مرداب شكاكيت ـ انكار حقيقت) 58)گريز و رويگرداني از سكولاريسم در جوامع غربى پيامدهاي اجتماعى مختلفى داشت،از آن جمله:الف:برخى از نخبگان جهان غرب را در جست وجوى سنّت هاى قُدسى و دينى فعّال ساخت. ب:مهاجران ساكن كشورهاى غربى را كه طىّ قرن بيستم اغلب مقهور فرهنگ مدرن شده بودند،به سوى هويت دينى خود فرا خواند. ج:هنگامي كه سكّه­اي اعتبار پيدا مي­كند،بدل سازي آن رواج مي­يابد.به همين دليل افول سكولاريسم و اقبال به معنويت، بازار معنويت­هاى كاذب و دروغين را براى غارت ميراث درهم ريخته روشنگرى مدرن رونق بخشيد.59)نمونه­هايي از بدل­سازي­ها و بازارمعنويت­هاي كاذب ودروغين كه براي غارت ميراث درهم­ريخته روشنگري مدرن:(خرافه پرستى،شيطان پرستى،و انواع بازسازى شده اديان و عرفان­هاى شرقى و سرخ پوستي)60)گريز از سكولاريسم در جوامع غيرغربى اغلب به چه صورتي ظاهر مي­شود؟(به صورت بازگشت به هويت فرهنگى و تاريخى آن جوامع) 61)گريز از سكولاريسم در جوامع غيرغربى اغلب به صورت بازگشت به هويت فرهنگى و تاريخى آن جوامع ظاهر شد،چه جرياني را در جهان اسلام تحقق بخشيد؟(بيداري اسلامي)                                                                  فصل چهارم:جهان اسلام درس12:بيدارگران اسلامى و منوّرالفكران و روشنفكران غرب زده نخستين بيدارگران اسلامى 1) نخستين رويارويى هاي غرب متجدد با جهان اسلام،چه هنگامي رُخ داد؟(هنگامى رخ داد كه قدرت­هاى سياسى جهان اسلام،با آن­كه از مفاهيم دينى و اسلامى پوشش مى­گرفتند،در چارچوب مناسبات پادشاهى و امپراطوري­هاى قومى و قبيله اى عمل مى­كردند.)2)انديشمندان و عالمان دينى،اغلب بر چه اساسي با قدرت­هاي سياسي جهان اسلام،تعامل مي­كردند؟(ضرورت حفظ امنيت) 3)دو مفهوم برتر فرهنگ اسلامي،............ و..............؛اغلب در حاشيه­ي مناسبات ........................... ناتوان باقي مانده بود.(فقاهت ـ عدالت ـ قدرت­هاي قومي،مهجور) 4)دولت­هاي كشورهاي مسلمان،به چه علتي،آسيب پذيري بيش­تري نسبت به كشورهاي غربي پيدا مي­كردند؟ (به موازات دوري از سُنن ديني و اسلامي) 5)چه عواملي دولتمردان و رجال سياسى جوامع اسلامى را از يك­سو مرعوب و از سوي ديگر شيفته­ي فرهنگ غرب  مى­كرد؟(قدرت نظامى،نفوذ سياسى،اقتصادى و جاذبه­هاى اين جهانى و دنيوى كشورهاى غربي) 6)قدرت نظامى،نفوذ سياسى،اقتصادى و جاذبه­هاى اين جهانى و دنيوى كشورهاى غربى،دولتمردان و رجال سياسى جوامع اسلامى را چه كرده است؟(از يك­سو مرعوب و از سوي ديگر،شيفته­ي فرهنگ غرب كرده) 7)مرعوب و شيفته­ي فرهنگ غرب شدن توسط دولتمردان و رجال سياسي جوامع اسلامي،چه نتيجه­اي را در پي­داشت؟ (اين مسأله عزّت واستقلال كشورهاى اسلامى را به ضعف مى­كشاند.) 8)نخستين بيدارگران اسلامى،چه كسانى بودند؟(كسانى بودند كه به خطرجوامع غربى و خطرشيوهاي كه دولت­هاى اسلامى در برابر آنان داشتند توجه كردند.) 9)نخستين بيدارگران اسلامى،چه چيزهايي را به وجود آوردند؟ (حركت­ها و جنبش­هايى را نيز در مقابل غرب) 10)چند نمونه از نخستين حركت­هاي بيدارگران اسلامي درون ايران:(حضورفعّال عالمان دينى در مقابله با دولت تزارى روسيه ـ تدوين رساله­هاى جهاديه­ي آنان ـ حركت اصلاحى اميركبير، حكم ميرزاى شيرازى در جنبش تنباكو)11)اقدامات سيد جمال الدين اسدآبادى و شاگردان او در كشورهاى اسلامى بخشى از .......................... در سطح جهان اسلام است.(بيدارى اسلامى)12)مهم ترين ويژگى­هاى نخستين بيدارگران عبارت اند از:1ـ متوجه خطركشورهاى غربى براى جوامع اسلامى بودند و استقلال اقتصادى و سياسى جوامع مسلمان را مى­خواستند.2ـ اصلاح رفتار دولت­هاى اسلامى را دنبال مى­كردند.3ـ راه نجات امت اسلامى را بازگشت به اسلام و عمل به آن مى­دانستند.4ـ بسيارى از آنان اتحاد ملل اسلامى،وحدت امت اسلامى يا تشكيل قدرت واحد اسلامى و عزّت جهان اسلام را دنبال مى كردند و قوميت­هاى مختلف را در متن امت واحد اسلامى به رسميت مى­شناختند.13)نخستين بيدارگران اسلامي،راه نجات امت اسلامي را در چه مي­دانستند؟(بازگشت به اسلام و عمل به آن) 14)بسياري از نخستين بيدارگران اسلامي چه مواردي را دنبال مي­كردند؟ (اتحاد ملل اسلامى،وحدت امت اسلامى يا تشكيل قدرت واحد اسلامى و عزّت جهان اسلام) 15)نظر نخستين بيدارگران اسلامي در مورد قوميت­هاي مختلف چه بود؟(قوميت­هاى مختلف را در متن امت واحد اسلامى به رسميت مى­شناختند.) 16)بيدارگران نخستين،رويكرد ................... به غرب داشتند.(اعتراض­آميز) 17)بيدارگران نخستين،به رغم رويكرد اعتراض­آميز به غرب،آشنايى عميق با ....................... نداشتند و خطر غرب را بيش­تر در ...................................... آن مي­ديدند.( فرهنگ غربى ـ رفتار سياسى و اقتصادى) 18)نخستين بيدارگران اسلامي،خطر غرب را بيش­تر در چه موردي مي­ديدند؟(در رفتار سياسي و اقتصادي) 19)نخستين بيدارگران اسلامي،چه موردي را عاملي ضعف جوامع اسلامي مي­دانستند؟(دوري مسلمانان از عمل به سنن اسلامى) 20)برخي از نخستين بيدارگران اسلامي،قوّت و قدرت جوامع غربي را نتيجه­ي چه امري مي­دانستند؟(نتيجه­ي عمل كردن آن جوامع به دستورات اسلام مى­دانستند.) 21)بسياري از نخستين بيدارگران اسلامي،به ابعاد اين جهاني و دنيويِ ........................... آگاهي كافي نداشتند. (فرهنگ جديد غرب) 22)محمد عبده شاگرد ................................ بود.( سيدجمال الدين اسدآبادى)23)اين سخن منسوب به كيست؟«در شرق مسلمانان را ديدم و اسلام را نديدم و در غرب اسلام را ديدم و مسلمانان را نديدم.» ـ(محمد عبده)           منوّرالفكران غرب زده24)جريان اجتماعى ديگرى كه دركنار جريان نخستين بيدارگران شكل گرفت،كدام است؟(گروهي كه در جوامع اسلامى شيفته­ي جوامع غربى بودند.) 25)به موازات نخستين بيدارگران اسلامى،بر اثر چه عواملي گروهي در جوامع اسلامي پيدا شدند،كه شيفته­ي جوامع غربي شدند؟(با نفوذ دولت­هاى غربى در كشورهاى اسلامى و شكل­گيرى استعمار)26)گروهي كه در جوامع اسلامى شيفته­ي جوامع غربى بودند؛بيش­تر در كجا سازمان مي­يافتند؟ (در لُژهاي فراماسونري) 27)شيفتگان جوامع غربي كه خود را بيدارگر مي­دانستند،بيداري را چگونه معنا مي­كردند؟(بيدارى را در عبور از فرهنگ اسلامى و پيوستن به فرهنگ غربى معنا مي­كردند.) 28)شيفتگان جوامع غربي در ايران،اومانيسم را به............... و روشنگرى مدرن را به ........................ ترجمه مي­كردند.(آدميت ـ منوّرالفكرى) 29)به چه دليلي،شيفتگان جوامع غربي،در ايران خود را منوّرالفكر مي­خواندند؟(زيرا آنان در ايران،اومانيسم را به آدميت و روشنگرى مدرن را به منوّرالفكرى ترجمه مى­كردند.) 30)از نخستين لُژهايى كه در ايران تأسيس شد، ............. و .............. نام داشت.(لژ آدميت ـ لُژ بيداري ايرانيان) 31)ويژگى­هاى منوّرالفكران غربزده: 1ـ نسبت به كشورهاى استعمارگر احساس خطر نمى­كردند؛بلكه حضور سياسى و اقتصادى آنان را يك فرصت مي­دانستند.2ـ مانند گروه قبل،خواستار اصلاح رفتار دولت­هاى كشورهاى مسلمان بودند.3ـ برخلاف نخستين بيدارگران اسلامى،اصلاح را در بازگشت به اسلام نمي­دانستند؛بلكه اصلاح را در تقليد از رفتار فرنگيان مي­ديدند.4ـ مفهوم امت و ملت اسلامى براى منوّرالفكران مفهومى بى­معنا يا منفور بود و در مقابل آن،به ناسيوناليسم كه انديشه­ي سياسى قوم گرايانه غرب متجدد بود روى مى­آوردند.)32)منوّرالفكران غربزده،حضور سياسي و اقتصادي كشورهاي استعمارگر را ...................... مي­دانستند.(يك فرصت) 33)منوّرالفكران غربزده،نسبت به كشورهاي استعمارگر،........................ نمي­كردند.(احساس خطر)34)منوّرالفكران غربزده،اصلاح را در چه مي­ديدند؟(اصلاح را در تقليد از رفتار فرنگيان مي­ديدند.)35)تفاوت اصلاح از ديدگاه نخستين بيدارگران اسلامي با منوّرالفكران غربزده،چيست؟(نخستين بيدارگران اسلامى،اصلاح را در بازگشت به اسلام مي­دانستند؛اما منوّرالفكران غربزده،اصلاح را در تقليد از رفتار فرنگيان مي­ديدند.)36)كدام مفاهيم اسلامي،براي منوّرالفكران غربزده،مفهومي بي­معنا يا منفور بود؟(امت و ملت اسلامي) 37)در مقابل دو مفهوم امت و ملت اسلامي از ديدگاه منوّرالفكران غربزده،چه مفهومي،قرار داشت؟(ناسيوناليسم) 38)انديشه­ي سياسى قوم گرايانه غرب متجدد،....................... بود.(ناسيوناليسم)39)منوّرالفكران غربزده در ايران،ناسيوناليسم را به .................... و در كشورهاي ديگر به ............... و ............ ترجمه كردند.(ملى گرايى ـ شعوبيّت ـ قوميّت)                                                                 درايران به ملي­گرايي40)منوّرالفكران غربزدهدر مقابل امت و ملت اسلامي روي به  ناسيوناليسمترجمه به    دركشورهاي ديگر به  شعوبيّت و قوميّت 41)تدوين شناسنامه­اي ويژه،براي هريك از دولت­هاي تازه تأسيس شده بعد از دخالت استعمار در مناطق اسلامي،با چه هدفي،براي چه دولت­هايي انجام مي­شد و از چه كساني كمك گرفته مي­شد؟    (اين عمل به قصد هويت­سازى براى دولت­هايى انجام مى­شد كه به اقتضاى عملكرد استعمارى جهان غرب پديد  آمده بودند و براى رسيدن به اين هدف از مستشرقان و تاريخ­نگاران غربى كمك گرفته مى­شد.)42)منوّرالفكران غرب زده مورد حمايت ........................... بودند.(دولت­هاى استعمارگر) 43)دولت­هاى استعمارگر غربى به كمك چه كساني،توانستند از موفقيت حركت­ها و جنبش­هايي كه توسط نخستين بيدارگران اسلامى درحال شكل­گيرى بود،جلوگيري كنند؟(منوّرالفكران غربزده) 44)منوّرالفكران غربزده،در نهايت با حمايت و دخالت كشورهاى غربى توانستند،.............................. را در جوامع خود تشكيل دهند.(حكومت­هاي سكولار) 45)قدرت حاكمان سكولار در كشورهاى مسلمان،وابسته به .......................... بود.(قدرت جهاني استعمار)46)قدرت حاكمان سكولار در كشورهاى مسلمان ريشه در.............. و .............. و .................... اين كشورها نداشت.(باورها ـ اعتقادات ـ پيشينه­ي تاريخى) 47)حاكمان سكولار در كشورهاي مسلمان،با اتّكا به قدرت جهاني استعمار،دست به چه اقداماتي در كشورهاي خودشان زدند؟(از بين بردن مظاهر دينى،اسلامى و حذف ساختارهاى اجتماعى پيشين و ايجاد ساختارهاى اجتماعى استعمارى جديد اقدام مى­كردند.) 48)سه نمونه از قدرت­هاى سكولارى كه آرمان­هاى منوّرالفكران غربزده،با حمايت و قدرت دولت­هاى غربى دنبال مى كردند:(رضاخان در ايران،آتاتورك در تركيه،امان الله خان در افغانستان)          روشنفكران ناسيوناليست و ماركسيست 49)رهاورد حكومت منوّرالفكران غرب زده در كشورهاى اسلامى،.................. است.(استبداد استعمارى)50)دو نتيجه­اي كه به دليل وابستگي حكومت منوّرالفكران غرب زده در كشورهاى اسلامى،به كشورهاى استعمارگر، داشتند،چه بود؟(استقلال سياسى و اقتصادى جوامع اسلامى را مخدوش مى­سازند و مقاومت­هاى مردمى براى حفظ هويت اسلامى خود را نيز سركوب مى كنند.) 51)درهم ريختن نظم پيشين توسط حكومت منوّرالفكران غرب زده در كشورهاى اسلامى،به چه بهانه­اي انجام مي­شد؟(به بهانه­ي رسيدن به جايگاه كشورهاى غربى انجام مى­شود.) 52)درهم ريختن نظم پيشين به بهانه­ي رسيدن به جايگاه كشورهاى غربى،توسط حكومت منوّرالفكران غرب زده در كشورهاى اسلامى،در عمل چگونه شد و چه مسأله­اي را به همراه داشت؟(در عمل به جاى رسيدن و نزديك شدن به كشورهاى غربى،خصوصيات كشورهاى پيرامونى و استعمارزده را پيدا مى­كنند واين مسأله اعتراض برخى از نخبگان اين كشورها را كه به شاخص­هاى دولت­هاى غربى چشم دوخته­اند، به وجود مى­آورد.)53)شكل­گيرى جريان­هاى چپ در كشورهاى اروپايى(شرقي)،چه بارتاب­هايي را در ذهنيت غربزدگان كشورهاي اسلامي پديد آورد و آنان با چه عنواني شناخته مي­شوند؟(نسل دومى ازغربزدگان در اين­ كشورها به ­وجود مى­آيد كه با اعتراض به حركت­هاى سياسى نسل­ اول مى نگرند،اين نسل با عنوان روشنفكران چپ كشورهاى اسلامى شناخته مى­شوند.)54)اعتراض روشنفكران چپ به نسل اول،از چه جهتي بود و چه سرانجامي داشت؟(از جهت گريز آنان از بنيان­هاى فكرى اسلامى يا اسلام ستيزى آنان نيست؛بلكه از نوع اعتراضاتى است كه طىّ قرن بيستم در كشورهاى غربى نسبت به عملكرد اقتصادى نظام­هاى ليبراليستى و سرمايه­دارى شكل گرفت.) 55)روشنفكران چپ،حركت­هاى خود را در چه چارچوبي،سازمان مي­دادند؟(انديشه­هاى ناسيوناليستى،سوسياليستى و ماركسيستى) 56)حركت­هاى اجتماعى روشنفكران چپ،در كشورهاي اسلامي،چگونه مطرح و چه اشكالي به خود گرفت؟ (برخى از آنان،حركت­هاى اجتماعى خودرا به صورت مكاتب الحادى آشكار مطرح مى­كردند و برخي ديگر از رويارويى مستقيم با انديشه و باور دينى مردم خوددارى مى­كردند؛بلكه گاه نيز انديشه­هاى خود را در پوشش­هاي ديني بيان مي ـ داشتند.به اين ترتيب،نوعى روشنفكرى التقاطى چپ در كشورهاى اسلامى پديد آمد.)57)حركت­هاى اعتراض­آميز روشنفكران چپ كشورهاى مسلمان دردنياى دو قطبى قرن بيستم،اغلب در سايه­ي ............................... قرار مى گرفت.(حمايت­هاى بلوك شرق)58)كشورهاى مسلمان،طىّ قرن بيستم به دو بخش تقسيم شدند؛كدام­اند؟(بعضى از آن­ها درحاشيه­ي بلوك شرق و بعضى ديگر درحاشيه­ي بلوك غرب قرار گرفتند.) 59)چه كساني از كدام كشورها،اقدام به تشكيل كشورهاي غير متعهدها،كردند؟(جمال عبدالناصر از مصر،نهرو از هند و تيتو از يوگسلاوي) 60)جاذبه­ي روشنفكران چپ در كشورهاى اسلامي،تا چه زماني بود؟(تا هنگام فروپاشى بلوك شرق)                                                          درس13: انقلاب اسلامى ايران       انقلاب مشروطه1 1)نخستين بيدارگران اسلامى در ايران،جنبش­هايى را براى .................. و .................... قاجار به وجود مي­آوردند.(اصلاح رفتار ـ ساختار حكومت)2)عالمان شيعى تعامل خود را با دولت قاجار،برچه مداري سازمان مي­دادند؟(مقاومت منفي) 3)دولت قاجار با شمشير ............. به قدرت رسيده بود.(ايل قاجار) 4)در مقاومت­هاى منفى،حاكميت پادشاه،.................... دانسته مى­شود و همكارى سياسى با آن،جز در حدّ .................... انجام نمى­شود.(ظالمانه و غيرمشروع ـ واجبات نظاميه) 5)منظور از واجبات نظاميه،چيست؟با ذكر مثال:(امورى است كه براى بقاى اصل زندگى اجتماعى لازم است؛مانند حفظ امنيت يا مقابله دربرابر دشمنان خارجى)6)چرا مقاومت منفي در دوران حكومت دولتمردان قاجار،به سوي فعاليت رقابت­آميز تغيير كرد؟(به دليل اثرپذيرى از دولت­هاى استعمارى به جاى مقاومت در برابر بيگانگان به سوى قراردادهاى استعمارى قدم برداشتند،مقاومت منفى به سوى فعاليت رقابت­آميز تغيير كرد.)7)مُراد از فعاليت رقابت­آميز،چيست؟(ورود فعّال در عرصه­ي زندگى اجتماعى و سياسى،نه در جهت حمايت و تأييد قدرت حاكم،بلكه در رقابت با آن)8)حركت رقابت­آميز عالمان در دوران قاجار،................. بود.(حركت اصلاحى) 9)منظور از حركت اصلاحي رقابت­­آميز عالمان،در دوران قاجار چه بود؟با ذكر نمونه.(يعنى تلاش مى­كردند تا برخى از رفتارهاى پادشاه قاجار را اصلاح نمايند.مانند جنبش تنباكو) 10)جنبش تنباكو نمونه­اى از فعاليت،....................... است.(رقابت آميز اصلاحى) 11)تجربه­ي موفق جنبش تنباكو،فعاليت رقابت­آميز را به سوي چه موردي برد و به چه مسأله­اي منجر شد؟(به سوى اصلاح ساختار برد و اين مسأله به جنبش عدالتخانه منجر شد.) 12)هدف در جنبش عدالت­خانه،چه بود؟(اصلاح شيوه­ي زمامداري پادشاه بود.) 13)عدالت­خانه به دنبال تأسيس چه بود؟(به دنبال تأسيس مجلسى بود كه قوانين عادلانه را تدوين كند و شاه را ملزم سازد تا درچارچوب قوانين عادلانه­ي الهى عمل كند.)14)جنبش عدالت­خانه،حاكميت را از مدار .......... به مدار ......... منتقل مي­ساخت.(استبداد ـ عدالت)15)جنبش عدالت­خانه،از چه جهتي يك انقلاب اجتماعي بود؟(از آن جهت كه ساختار نظام رفتار سياسى جامعه را تغيير مى­داد.) 16)جنبش عدالت­خانه،يك .................... بود.(انقلاب اجتماعي)17)با اوج­گيرى جنبش عدالت­خانه،........................... به آن پيوستند و در تحصّنى كه در سفارتخانه­ي انگلستان رخ داد، نام ................. را براى آن برگزيدند.(منوّرالفكران غربزده ـ مشروطه)18)به ترتيب،مُراد عالمان مسلمان و منوّرالفكران از مشروطه چه بود؟(مشروط­ كردن حاكميت به احكام عادلانه الهى بود ؛امّا مراد منوّرالفكران از مشروطه نوعى از حاكميت سكولار، نظير حاكميت دولت انگلستان بود.)19)در مشروطه­ي منوّرالفكران،مجلس،چگونه محلي بود؟(محلى نبود كه در آن،قوانين بر مدار احكام شريعت تنظيم شود؛بلكه محلى بود كه درآن،قوانين بر مدار اراده و خواست بشر شكل مى­گرفت.)20)رقابت سخت در جريان انقلاب مشروطه،ميان كدام گروه­ها به وجود آمد؟(بين بيدارگران اسلامى و منوّرالفكران غرب) 21)رقابت و نزاعي كه ميان بيدارگران اسلامي و منوّرالفكران غرب زده به وجود آمد چه سرانجامي يافت؟(پس از دو دهه كشمكش،اين نزاع با حضور قدرت­هاى استعمارى و دخالت انگلستان به نفع جريان منوّرالفكران پايان پذيرفت و حاكميت منوّرالفكران به استبداد استعمارى رضاخان ختم شد.)           انقلاب اسلامي 22)رهبران دينى مشروطه بعد از شكستى كه در مشروطه خوردند،از موضع............................ به موضع........................ بازگشتند و اين موضع در .....................تا شروع انقلاب اسلامى ادامه يافت. (فعاليت رقابت آميز ـ مقاومت منفى ـ مرجعيت شيعه) 23)انقلاب اسلامى ايران بعد از گذشت،چه رويدادهاي زماني رخ داد؟(بعد از گذشت بيش از هفتاد سال از انقلاب مشروطه و گذشت بيش از نيم قرن حاكميت دولت پهلوى رُخ داد.) 24) امام خمينى،انقلاب را چه هنگامى آغاز كرد و شاه كدام مأموريت را نيز برعهده داشت؟(هنگامي­كه شاه در قطب بندى سياسى بلوك شرق و غرب،در حاشيه­ي دولت­هاى غربى در جايگاهى امن قرار گرفته بود و مأموريت حفظ امنيت منطقه را نيز برعهده داشت.) 25) امام خمينى به عنوان يك مرجع دينى،عملكرد مردم را از موضع ...................... به ............................ تغيير داد.(مقاومت منفى ـ فعاليت رقابت­آميز) 26)فعاليت رقابت­آميز به رهبري امام خميني در برابر شاه،چگونه آغاز،چه حدي و چه سرانجامي يافت؟(در برابر كاپيتولاسيون،و رفتار استعمارى شاه آغاز شد،ولي درحدّ يك حركت اصلاحى رفتارى يا ساختارى متوقف نشد و به صورت يك حركت انقلابى در آمد كه حذف نظام شاهنشاهى و تحقق حكومت اسلامى را دنبال مي­كرد.) 27)حاكميت آرمانى دينى،در انديشه­ي اجتماعى و سياسى شيعى،چگونه حاكميتي است؟(حاكميت الهى است كه به وسيله­ي پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام تحقق پيدا مي­كند و در زمان غيبت امام زمان عليه السلام اين حاكميت با نصب عام الهى به فقاهت و عدالت منتقل مى شود.)28)اجراى روشمند احكام الهى،وظيفه­ي چه كسانى مي­شود؟(هم آگاه و عالم به احكام و شرايط اجراى احكام مي­باشند و هم به آگاهى خود عامل باشند.) 29)مشكل عدالت­خانه چه بود؟(اين بود كه رفتار عادلانه را بر كسانى تحميل مى­كرد كه با معيارهاى الهى بر مَسند قدرت نشسته نبودند.) 30)چرا در انديشه­ي اجتماعى و سياسى تشيع،مشروطه يك نظام آرمانى و به حسب ذات خود مشروع نبود؛بلكه نظامى بود كه در شرايط ناتوانى از برقرارى حاكميت آرمانى در قياس با نظام استبدادى اولويت و برترى پيدا مى­كرد؟(زيرا قدرت را با شمشير قوم و عشيره يا با حمايت دولت­هاي استعمارگر به دست آورده بودند و عالم به عدالت نبوده و عمل به عدالت نيز به مقدار كافي در شخصيت آن­ها نهادينه نشده بود.) 31)انقلاب اسلامى ايران،بازگشت مردم ايران به ................... بود كه در ............ آغاز كرده بودند.(حركت ناتمامى ـ مشروطه) 32)هزينه­ي نزديك به صد سال تجربه­ تاريخي انقلاب اسلامي ايران شامل چه تجربياتي مي­شد؟(تجربه­ي رقابت با منوّرالفكران غرب زده،تجربه­ي استبداد استعمارى و تجربه­ي رفتار روشنفكرانى كه در حاشيه­ي بلوك شرق و غرب عمل مى­كردند.)33)قرن بيستم را قرن ................................ مى­دانند و انقلاب اسلامى،............. انقلاب قرن بيستم است. (انقلاب­هاى آزادى بخش ـ آخرين) 34)در قرن بيستم،بسياري از جنبش­هاى آزادى بخش،در كجاها شكل گرفتند؟(در بسيارى از كشورهاى جهان سوم درآفريقا،آسياى جنوب شرقى و آمريكاى لاتين) 35) بسياري از جنبش­هاى آزادى بخش،به ......................... ختم شدند.(انقلاب­هاي اجتماعي) 36)جنبش­هاي آزادي­بخش در قرن بيستم،چه جهت­گيري­هايي داشتند؟(جهت­گيري ضد استعماري) 37)انقلاب اسلامي ايران،چه ويژگي مشتركي با ديگر جنبش­هاي آزادي­بخش در قرن بيستم،داشت؟(جهت­گيري ضدّ استعماري)38)جهت عمل انقلا ب­هاى آزادى بخش،چگونه بود؟(در جهت از بين بردن سلطه­ي سياسى كشورهاى غربى) 39)مهم­ترين ويژگي­هاي انقلاب­هاي آزادي­بخش در قرن بيستم،به جز انقلاب اسلامي ايران: 1ـ اغلب در رويارويى با بلوك غرب شكل مى­گرفتند و مورد حمايت بلوك شرق واقع مى­شدند. بلوك شرق علاوه بر حمايت سياسى،مهمات و سلاح آن­ها را نيز تأمين مى­كرد. 2ـ اغلب با جنبش­هاى چريكى گروه­ها و احزاب مختلف شكل مى­گرفتند.اين جنبش­ها يا سركوب مى­شدند يا پس از چند سال مبارزه به پيروزى دست مى­يافتند.3ـ در چارچوب نظريه­ها ومكاتبى شكل مى­گرفتند كه درحاشيه­ي فلسفه هاى غربى براى حلّ مسائل و بحران­هاى جهان غرب به وجود آمده بودند.اين نظريه­ها و مكاتب از نوع نظريه­هاى چپ به حساب مى­آمدند.4ـ در مقابله با استعمار قديم و حذف كارگزاران مستقيم غرب موفق مى­شدند،ولي در قطع وابستگى اقتصادى و فرهنگى توفيقى نداشتند؛و استعمار به چهره­اي نوين باز مي­گشت  و اين انقلاب­ها نتوانستند جايگاه خود را از حاشيه­ي قطب­هاى سياسى و اقتصادى جهان خارج كنند.40)مهم­ترين ويژگي­هاي برجسته­ي انقلاب اسلامي ايران در مقايسه با ديگر انقلاب­هاي آزادي­بخش قرن20:1ـ در رويارويي با رژيم شاه هيچ وابستگي به دو بلوك شرق و غرب نداشته و جهت­گيرى ضدّ آمريكايى و ضدّ صهيونيستى را دركنار موضع گيرى ضدّ ماركسيستى خود اعلان كرد.شعار «نه شرقى،نه غربى،جمهورى اسلامى» ناظر به اين مسأله بود.2ـ انقلاب اسلامى ايران،يك انقلاب فراگير مردمى بود.اين انقلاب از متن روابط مردم با مرجعيت و رهبرى دينى پديد آمد و همه­ي اقشار و گروه­هاى جامعه را در بر مى­گرفت.3ـ انقلاب اسلامي ايران،از متن عقايد و باورهاى اسلامى مردم و بر اساس آموزه­هاى فقهى و هستى شناسى توحيدى شكل گرفت و در حقيقت حاصل بازگشت جامعه به معرفت وآگاهى اسلامى،براى مقابله با آسيب­هايى بود كه از ناحيه­ي غرب در عرصه­هاى سياسى،اقتصادى و فرهنگى به وجود آمده بود.4ـ انقلاب اسلامى ايران تنها يك انقلاب سياسى نبود؛بلكه هويتى فرهنگى و تمدنى داشت.اين انقلاب قطب­بندى سياسى شرق و غرب را پشت سرگذارد و يك قطب­بندى جديد فرهنگى و تمدنى را به وجود آورد و خود در كانون قطب فرهنگى جهان اسلام قرار گرفت.41)شعار«نه شرقي،نه غربي،جمهوري اسلامي»،اشاره به كدام ويژگي منحصر به فرد انقلاب اسلامي ايران در مقايسه با ديگر انقلاب­هاي آزادي­بخش در قرن بيستم دارد؟(عدم وابستگي به دو بلوك شرق و غرب) 42)اغلب انقلاب­هاى آزادى­بخش در قرن بيستم،در رويارويى با ....................... شكل مي­گرفتند.(بلوك غرب) 43)انقلاب اسلامى ايران از متن ..................... و ............................... پديد آمد. ­ (روابط مردم ـ مرجعيت و رهبرى دينى) 44)انقلاب­هاي آزادي­بخش در قرن بيستم،براي حلّ چه مشكلاتي به وجود آمده بودند؟(براى حلّ مسايل و بحران­هاى جهان غرب) 45)انقلاب اسلامي ايران،از چه عقبه­اي برخوردار بود؟(از عقبه­ي كلامى  فلسفى و عرفانى جهان اسلام) 46)انقلاب اسلامى ايران تنها يك انقلاب سياسى نبود؛بلكه هويتى ................... داشت.(فرهنگى و تمدنى)47)كدام انقلاب در قرن بيستم،قطب­بندي­هاي سياسي شرق و غرب را پشت سرگذاشت و يك قطب­بندي جديد فرهنگي و تمدني را به وجود آورد؟(انقلاب اسلامي ايران)                                                                  درس14:بيداري اسلامي        نخستين انقلاب(49)1)برخى از دانشمندان علوم اجتماعى،................ را نخستين انقلابى مى­دانند كه پس از .............. در سطح جهانى اتفاق افتاده است.(انقلاب اسلامي ايران ـ انقلاب فرانسه) 2)درجهان دو قطبي قرن بيستم،چه مواردي براساس نسبتي كه با يكي از دو قطب بلوك شرق و غرب داشتند،شناساييمي­شدند؟(هويت اجتماعى افراد،جنبش­ها،گرو ه­ها،انقلا ب­ها و كشورها) 3)دو قطب شرق و غرب،درحكم دو محور مختصات براى تعيين .......................... بودند.(هويت­هاي فردي و جمعي) 4)اهميت و جايگاه افراد و جنبش­هاي انقلابي با هريك از دو محور شرق و غرب بر چه اساسي مشخص مي­شد و به آن اهميت داده يا داده نمي­شد؟(بر اساس دورى و نزديكى آن­ها با هر يك از اين دو محور مشخص مى­شد و اگر جنبش يا انقلابى خارج از دو محور مزبور شكل مى­گرفت،به آن اهميتى داده نمى­شد.)5)انقلاب اسلامى ايران نيز در اين جهان،از چه جهتي اهميت يافته بود؟(ازآن جهت كه يك نظام سياسى وابسته به بلوك غرب را هدف قرار داده بود.)6)از نظردولت­مردان آمريكا،انقلاب اسلامي ايران،به چه دليلي توان مقاومت و تداوم نيز نداشته و دير يا زود از طريق كارگزاران آن،ديگر بار،دست نياز به سوي بلوك غرب دراز مى­كرد؟ (به دليل اينكه ارتباطى با بلوك شرق برقرار نمى­كرد.)7)دولت­مردان غربي،انقلاب اسلامي ايران را با ....................... مي­سنجيدند كه در چارچوب .............. شكل گرفته بود.(موازين جهاني ـ فرهنگ غرب)8)انقلاب اسلامى ايران كه از متن فرهنگى برمى­خاست؛ ............... جهان غرب را به چالش كشيده بود.(هويت) 9)انقلاب اسلامي ايران از متن چه آرمان­هايي و براي حفظ و تأمين چه چيزهايي شكل مي­گرفت؟(از متن آرمان­هاى معنوى و توحيدى جهان اسلام براى حفظ هويت اسلامى و براى تأمين حقوق از دست رفته­ي امت اسلامى شكل مى­گرفت.) 10)چرا انقلاب اسلامي با رويكرد معنوى خود،نخستين انقلابى بود كه بعد از انقلاب فرانسه شكل مى­گرفت؟(زيرا هيچ يك از انقلاب­هاى پس از انقلاب فرانسه يك انقلاب جديد نبودند؛بلكه همه­ي آن­ها در جهت بسط و گسترش انقلاب فرانسه بوده اند.)11)اطلاعاتي پيرامون انقلاب كبير فرانسه:1ـ سال وقوع:1789 ميلادي                                    4ـ در ابتداي شكل­گيري گرفتار مشكل            2ـ كشور فرانسه                                                      5ـ آغاز حيات مجدد به صورت سلسله انقلاب­هاي 1930 و 1948 3ـ اساس شكل­گيري ارزش­هاي مدرن پس از رنسانس   12)اطلاعاتي پيرامون انقلاب اكتبر 1917:   1ـ سال وقوع 1917 در كشور روسيه2ـ خصلت سكولار و دنيوي در چارچوب آرمان­ها و ارزش­هاي روشنگري مدرن3ـ رويكرد چپ و سوسياليستي13)انقلاب­هاي آزادي­بخش قرن بيستم،تقليدهاى ................................. بودند.(بدلي از انقلاب­هاي مدرن)14)انقلاب اسلامي ايران،الگوي رفتاري خود را از كجا گرفته و خود را سازمان داده است؟(از فقه اجتماعي و سياسي شيعي گرفت و رفتار اجتماعي خود را نيز بر همان اساس سازمان داد.)15)انقلاب اسلامي ايران،با تجديد حيات معنوي و توحيدي،به چه مواردي پرداخت؟ (هم از منظر ديني و فرهنگي به شناخت بحران و چالش­هاى جهان اسلام پرداخت و هم با بازگشت به هويت اسلامي خود،فرصت جديدى را براي جهان غرب،جهت عبور از بحران­هاي معرفتي و معنوي آن پديد آورد.)          قيام­ها و انقلاب­هاى اسلامى16)دولت­مردان و روشنفكران جهان اسلام قبل از انقلاب اسلامى ايران،اغلب براساس چه نظرياتي به مسايل و مشكلات جوامع خود مي­نگريستند؟ (اغلب با الگو قراردادن كشورهاى غربى براساس نظريه­هايى كه توسط مردم شناسان و جامعه شناسان غربى،در متن فرهنگ مدرن براى حل مسايل آنان شكل گرفته بود.) 17)دولت­مردان و روشنفكران جهان اسلام قبل از انقلاب اسلامى ايران،مسايل جهان اسلام را با دو رويكرد ارزيابي مي­كردند؛آن دو كدام­اند؟(رويكرد اول،از نوع مشكلاتى بود كه در اثر تأخر تاريخى براى رسيدن به جوامع غربى پيش آمده بود.رويكرد دوم،اين مسايل از نوع مشكلاتى بودكه نظام سرمايه­دارى و ليبراليسم غربى به وجود آورده بود.) 18) «.................» نخستين قبله­گاه مسلمانان،حكم «.....................» جهان اسلام را داشت.(فلسطين ـ قلب مجروح) 19)گروه­هاى مبارز فلسطينى ناگزير به كدام بلوك ملحق شدند؟(بلوك شرق،كه جبهه­ي پايدارى و مقاومت را تشكيل مي­دادند.) 20)گروه­هاى مبارز فلسطينى كه به ناگزير به بلوك شرق ملحق شده بودند؛چه هويت و انديشه­هايي داشتند؟(تعدادى از گروه­هاى فلسطينى هويت ماركسيستى و تعدادي ديگر انديشه­هاى ناسيوناليستى داشتند.)21)گروه هاى ماركسيستي و ناسيوناليستى،چه باورها و موضع­گيري­هايي نسبت به اسلام واعتقادات ديني داشتند؟(گروه­هاى ماركسيستي با هويت الحادى خود،جايگاهى براى باورها و اعتقادات دينى و معنوى قايل نبودند و گروه­هاى ناسيوناليستى،از موضع قوم­گرايى عربى،به اسلام مى­نگريستند و اسلام را از جهت اين­كه پديده­اى عربى است،آن را مي ـپذيرفتند.) 22)از سلاح­هاى كارآمد گروه­هاى فلسطينى،.................................... بود.( موشك­هاى سام هفت روسى)23)بعد از مرگ جمال عبدالناصر،در مصر چه كسي،و در كدام قرارداد،اسراييل ر ابه رسميت شناخت؟(انور سادات ـ قرارداد كمپ ديويد) 24)اهميت وقوع انقلاب اسلامي ايران،در منطقه­ي خاورميانه،چه بود؟(اهميت انقلاب در مسيرى بود كه براى مبارزه با صهيونيسم ارائه مى­داد.) 25)انقلاب اسلامي،به واسطه­ي چه عواملي،مسأله­ي اسراييل را به عنوان مسأله­ي جهان اسلام مطرح مي­كرد؟(به واسطه­ي بازگشت به اسلام و با اتكاي به فقه سياسى و اجتماعى)26)بازگشت به اسلام و اتكاي به فقه سياسى و اجتماعى،و مطرح شدن اسراييل به عنوان مسأله­ي جهان اسلام چه پيامدهايي را در پي داشت؟(اولاً مشروعيت قرارداد كمپ ديويد را در باور و اعتقاد مسلمانان،مخدوش كرد.ثانياً مقاومت در برابر صهيونيسم را از موضع باور و اعتقاد اسلامى و با اتكا به ايمان به خداوند و قدرت الهى آغاز كرد.) 27)نتيجه­ي حركت بازگشت به اسلام با اتكاي به فقه سياسي و اجتماعي،چه بود؟(قتل انورسادات توسط اسلام خواهان مصر و شكل­گيرى انتفاضه و جنبش­هاى جديد اسلامى در فلسطين) 28)جهاد اسلامى افغانستان در برابر حكومت وابسته به بلوك شرق،بُعد ديگرى از.................... را در جهان اسلام نشان داد.(تاثيرات انقلاب اسلامى)29)دو نمونه از تأثيرات انقلاب اسلامي در جهان اسلام:1ـ جهاد اسلامي افغانستان2ـ تشكيل جبهه­ي نجات اسلامي در سال 1989 در الجزاير30)دولت­هاي غربي تلاش مي­كردند تا سلسله قيام­ها و انقلاب­هاي گسترده مردم در كشورهاي عربي از سال 1389 تا كنون را،چگونه معرفي كنند؟(آن­ها را بخشى از فرايند غربى شدن كشورهاى عربى معرفى كنند.) 31)به قدرت رسيدن اسلام خواهان در كشورهاي عربي،در سال­هاي اخير،(1389)نشان داد كه اين انقلاب­ها حكايت از ..................... دارد.(شروع بيداري اسلامي) 32)«بهار عربي» اشاره به چه موضوعي دارد؟(معرفي كردن انقلاب­هاي كشورهاي عربي در سال­هاي اخير توسط دولت­هاي غربي كه آن را بخشي از فرايند غربي شدن كشورهاي عربي مي­دانستند.) 33)نخستين بيدارگران در جهان اسلام،چه چيزي را دنبال مي­كردند؟ (استقلال و عزّت جهان اسلام را) 34)نخستين بيدارگران در جهان اسلام،انديشمندان و عالمانى بودندكه استقلال و عزت جهان اسلام دنبال مي­كردند.آن­ها براي رسيدن به اين منظور چه مي­كردند؟(به اصلاح رفتار حاكمان جوامع اسلامى مى­پرداختند.) 35)بيدارى اسلامى،حاصل انتقال بيدارى از ................ به متن مردم و ..................... جامعه­ي اسلامى است. (سطح نخبگان ـ فرهنگ عمومى) 36)انقلاب اسلامى ايران از طريق............... ،الگوى جديدى را در برابر امت اسلامى قرار داده است.( بيدارى اسلامى) 37) اگر بيدارى اسلامى در سطح جوامع اسلامى تحقق پيدا كند،به سوي چه نظامي حركت و سازمان مي­يابد؟(به سوى نظامى حركت خواهد كرد كه فارغ از قدرت­هاى قومى و قبيله اى و الزامات امنيتى،بر مدار فقاهت و عدالت،سازمان مي يابد.)           جغرافياى فرهنگى جهان جديد 38) انقلاب براساس آموزه­هاى اسلامى،چه رسالت­هايي را براي خود مي­ديد؟1ـ از عزّت و اقتدار جهان اسلام پاسداري مي­كرد.2ـ دفاع از محرومان و مستضعفان جهان را وظيفه­ي خود مى­دانست.3ـ فطرت الهى همه­ي انسان ها را مخاطب پيام خود قرار مى­داد و حلّ مشكلات معرفتى و معنوى بشريت را در محدوده­ي رسالت خود مى­ديد.39)امام خمينى در نامه­اى كه براى گورباچوف نوشت،با استفاده از ............ و ............. به اشكالاتي در مورد حس­گرايي و عقل اشاره كرد.(حكمت مشاء ـ حكمت اشراق) 40)به موازات آرمان­ها و ارزش­هاي انقلاب اسلامي ايران،حضور و تأثير جهاني آن فراتر از مرزها،چه مواردي فرصت بروز و ظهور پيدا كردند؟(بحران­هاى عميق معرفتى و معنوى جهان غرب و چالش­هاى مربوط به آن با انقلاب اسلامى و شكل­گيرى جنبش هاى اسلامى)41)با بيدارى اسلامى رويكرد دينى و معنوى به زندگى اجتماعى در سطوح ............................... به وجود آمد.(سطوح مختلف جوامع غربي)42)از نخستين تلاش­هايى كه براى مقابله با انقلاب اسلامى ايران انجام شد: (كودتاى نوژه و هشت سال جنگ تحميلى بر ايران) 43)در جنگ ايران و عراق،همه­ي كشورهاي اروپايي و بلوك شرق و غرب،................ پيدا كردند.(وحدت راهبردي) 44)كشورهاى غربى در نخستين نظريه­پردازي هاي خود به دنبال آن بودند تا ................................. را به شكل­گيرى .................. بر مدار يك................  معنا كنند.(فروپاشى بلوك شرق ـ نظم نوين جهانى ـ قطب واحد) 45)نظريه­پرداز پايان تاريخ كيست؟(فوكوياما) 46)چه پديده­اي بر نظريه­ي پايان تاريخ فوكوياما،خط بطلان كشيد؟(موفقيت انقلاب اسلامي ايران و پيامدهاي جهاني آن) 47)نظريه­ي جنگ تمدن­ها(هانتينگتون)،ضمن اعتراف به شكل­گيري قطب بندي جديد فرهنگي و تمدني،دو مورد را مطرح مي­كرد:اولاً با طرح ديگر تمدن­ها در عرض تمدن اسلامي،جايگاه برجسته و منحصر به فرد انقلاب و فرهنگ اسلامي را ناديده مي­گرفت.ثانياً با طرح جنگ تمدن­ها،رويكرد خصمانه­ي جهان غرب را به جنبش­هاي اسلامي نتيجه­ي ورود مجدد ديگر فرهنگ­ها به عرصه­ي زندگي بشر،معرفي مى­كرد و از اين طريق،هراسي را كه پس از جنگ جهاني دوم،نسبت به بلوك شرق وجود داشت،متوجه جهان اسلام مى­گرداند.(همان اسلام هراسي)48)اقتصاد و سياست جهان غرب،در شرايط فعلي كه ابعاد جهاني پيدا كرده نيازمند به چيست؟(مناطق پيراموني) 49)دنياي غرب،صرف نظر از بحران­هاي معرفتى و معنوى خود،براي تأمين نيازهاي اقتصادي و سياسي ناگزير از مقابله با حركت مستقلى است كه درجهان اسلام شكل گرفته است و به اين منظور فعاليت­هاي زير را انجام مي دهد:1ـ مقابله­ي نظامي و سياسي از طريق حضور مستقيم؛مانند آن­چه در افغانستان و عراق رخ داده است.2ـ محاصره و تحريم اقتصادي از طريق سازمان­هاى بين المللى مانند آن­چه نسبت به ايران انجام مى­دهد.3ـ تبليغ معنويت­هاى كاذب و سكولار در كشورهاى غربى براى اشباع خلاء معنوى فرهنگ غرب.4ـ تصويرسازى خشن و غيرعقلانى از فرهنگ اسلامي از طريق سازماندهي و شكل­دهي جريان هاي تروريستي وهابى.5ـ تفسيرهاي سكولار از اسلام و حمايت از اسلام آمريكايى براى بدل سازى نسبت به انقلاب اسلامى.6ـ مديريت جنگ رسانه­اي همه جانبه در برابر حركت فرهنگي جهان اسلام.7ـ ايجاد اختلافات فرقه­اى و مذهبى براى تضعيف جهان اسلام.     نظرات داده شده به اين مطلب

مجموعه نكات كوتاه پاسخ كتاب علوم اجتماعي سال چهارم

فصل اول:فرهنگ جهاني    درس 1:جهان فرهنگي 1)جهان اجتماعي بخشي از ...................... است.(جهان انساني)2)جهاني كه محصول زندگي و هر چه با انديشه و عمل انسان پديد مي­آيد؛مربوط به .................. است.(جهان انساني) 3)جهان انساني به دو بخش ............. و .............. تقسيم مي­شود.(فردي ـ اجتماعي) 4)كدام بخش از جهان انساني به زندگي شخصي و فردي افراد بازمي­گردد؟(فردي) 5)ابعاد اخلاقي،ذهني ورواني انسان­ها،مربوط به كدام بخش از جهان انساني مي­شود؟(فردي) 6)بخش اجتماعي جهان انساني،.................... را پديد مي­آورد.(زندگي اجتماعي) 7)بخش اجتماعي جهان انساني،چگونه هويتي دارد؟(فرهنگي) 8)نام ديگر،جهان اجتماعي،چيست؟(جهان فرهنگي) 9)چرا به بخش اجتماعي جهان انساني،جهان فرهنگي نيز مي­گويند؟(چون هويتي فرهنگي دارد.) 10)شيوه­ي زندگي اجتماعي انسان­ها را ............ شكل مي­دهد.(فرهنگ) 11)فرهنگ حاصل چيست؟(آگاهي و عمل مشترك آدميان) 12)جهان فرهنگي بخشي از .................... است.(جهان انساني) 13)از بخش اجتماعي جهان انساني با عنوان ...................... و از بخش فردي آن با عنوان ................... تعبير مي­كنند. (جهان فرهنگي ـ جهان ذهني) 14)منظور از جهان فرهنگي چيست؟ (بخش اجتماعي جهان انساني) 15)منظور از جهان ذهني يعني چه؟ (بخش فردي جهان انساني) 16)جهان فرهنگي در برابر ............... قرار داده مي­شود.(جهان ذهني) 17)وقتي فردي درباره­ي مسأله­اي خاص مي­انديشد،در چه محدوده­اي زندگي مي­كند؟(جهان فردي و ذهني خود) 18)هنگامي­كه فردي انديشه­ي خود را به صورت گفتاري و نوشتاري بيان مي­كند يا بر اساس انديشه و تصميم خود با ديگران رفتار مي­كند،به كدام جهان قدم مي­گذارد؟(جهان اجتماعي و فرهنگي) 19)فرهنگ،لايه­ها و سطوح .............. دارد.(مختلفي) 20)عقايد و ارزش­ها مربوط به لايه­هاي ....................... فرهنگ­اند.(عميق و بنيادين) 21)لايه­ هاي عميق و بنيادين فرهنگ،چيست؟(عقايد و ارزش­ها) 22)هنجارها و رفتارها در لايه­هاي ............... فرهنگ قرار دارند.(غيربنيادين) 23)جهان ذهني و فردي انسان­ها نيز،............................... دارد.(لايه­ها و سطوح مختلفي) 24)هر فرد بر چه اساسي،مسايل روزمره­ي خود را تفسير مي­كند و درباره­ ي آن­ها تصميم مي­گيرد؟                         (بر اساس عقايد و ارزش­هاي خود) 25)بين دو بخش فردي و اجتماعي يا ذهني و فرهنگي جهان انساني،......................... وجود دارد.( تناسب و هماهنگي) 26)هرفرهنگي نوعي خاص از چه مواردي را در افراد پديد مي­آورد؟(عقايد و خصوصيات ذهني) 27)هرنوع............... جوياي فرهنگي متناسب با خود است.(اخلاقي) 28)تمامي پديده­هاي جهان هستي، ...................... نمي­باشند.(محصول زندگي انسان) 29)در برابر جهان انساني مي­توان از جهان ديگري نام برد،كه از آن با چه عنواني ياد مي­شود؟(جهان عيني)              جهان انساني          در برابر           جهان عيني 30)جهان انساني اعم ازآن­كه فردي يا اجتماعي باشد،در برابر ..................... قرار دارد.(جهان عيني) 31)كدام جهان،پيش از انسان وجود داشته است و مستقل از خواست و اعتبار انساني وجود دارد؟(جهان عيني) 32)جهان عيني مستقل از ........................... وجود دارد.(مستقل از خواست و اعتبار انساني) 33)برخي جهان عيني را به چه چيزي محدود مي­كنند؟(طبيعت) 34)برخي جهان عيني را به طبيعت محدود مي­كنند.آن­ها جهان طبيعت را دربرابر ........ قرار مي­دهند.(جهان انساني) 35)برخي جهان عيني محدودبه    طبيعت و جهان طبيعت   دربرابر     جهان انساني از سه جهان   ذهني،فرهنگي و طبيعي 36)متفكران مسلمان،جهان عيني را ...................... نيز مي­نامند.(جهان تكوين)37)چه كساني جهان عيني را جهان تكوين نيز ناميده­اند وآن­را به جهان طبيعت محدود نمي­دانند؟(متفكران مسلمان) 38)متفكران مسلمان،جهان عيني يا جهان تكوين را به كدام جهان محدود نمي­دانند؟(طبيعت) 39)متفكران مسلمان،جهان عيني را به دو جهان ........... و .............. تقسيم مي­كنند.(طبيعت  ـ فوق طبيعت) 40)تقسيم جهان عيني يا تكويني،به دو جهان طبيعت و فوق طبيعت از چه كساني است؟(متفكران مسلمان) 41)در تعابير قرآني،از عوالم عيني و تكويني با چه عناويني ياد مي­شود؟ (دنيا و آخرت،شهادت و غيب،مُلك و ملكوت و مانند آن­ها) 42)بين جهان ذهني،جهان فرهنگي و جهان عيني و جهان انساني .................... برقرار است.(ارتباط و پيوند) 43)بين جهان­هاي مختلف،.....................وجود دارد.(ارتباط و تعامل) 44)درباره­ي جهان­هاي مختلف و چگونگي ارتباط و پيوند آن­ها چند نظر متفاوت وجود دارد؟(سه نظر) 45)درباره­ي جهان­هاي مختلف و چگونگي ارتباط و پيوند آن­ها،نظرگروه اوّل چيست؟ (جهان عيني را به جهان طبيعت محدود مي­كنند.)46)از نظرگروه اوّل،كدام جهان،مهم­تر از جهان ذهني و فرهنگي است؟(جهان طبيعت) 47)درباره­ي جهان­هاي مختلف و چگونگي ارتباط و پيوند آن­ها،به نظرگروه اوّل،جهان طبيعت مهم­تر از ................... و ....................... است؟(جهان ذهني ـ جهان فرهنگي) 48)نظر اوّل:جهان عيني   محدود به    طبيعت   مهم­تر از    جهان­هاي ذهني و فرهنگي 49)از نظرگروه اوّل،ذهن افراد و فرهنگ جامعه نيز هويتي ............. و............. دارند و علوم مربوط به آن­ها نظير علوم .............. است.(طبيعي ـ مادي ـ طبيعي) 50)نظرگروه اوّل،درباره­ي جهان­هاي مختلف و چگونگي ارتباط و پيوند آن­ها،در مورد تفاوت ميان علوم چيست؟ (بين علوم طبيعي،علوم انساني و اجتماعي تفاوتي واقعي قايل نيستند.) 51)نظرگروه دوم،درباره­ي جهان­هاي مختلف و چگونگي اهميت آن­ها،چيست؟ (جهان فرهنگ را مهم­تر از جهان ذهني،جهان طبيعي و عيني مي­دانند.) 52)گروه دوم،جهان ذهني و فردي افراد را تابع چه عاملي مي­دانند؟(تابع فرهنگ جامعه)53)اين عبارت نظركدام گروه،در مورد جهان­هاي مختلف و چگونگي ارتباط و پيوند آن­هاست؟ «جهان عيني و طبيعي را نيز ماده خامي مي­دانند كه در معرض برداشت­ها و تصرّفات مختلف فرهنگي و اجتماعي انسان­ها قرار مي­گيرد.» ـ (گروه دوم) 54)نظرگروه سوم،در مورد جهان­هاي مختلف و چگونگي ارتباط و پيوند آن­ها چيست؟ (هردو جهان فرهنگي و جهان عيني را مهم و در تعامل با يك­ديگر مي­دانند.) 55)در نگاه قرآني،جهان عيني محدود به ................. نيست.و ادراك و آگاهي نيز محدود به ......................... نمي­باشد. (جهان طبيعت ـ حيات انساني) 56)در نگاه قرآني،عالَم چه برخوردي با جهان انساني و فرهنگي دارد؟(برخوردي حكيمانه و هوشمندانه) 57)در نگاه قرآني جهان عيني براساس .................... خداوند سبحان،رفتاري ............. با انسان و جامعه­ي .......... دارد. (حكمت و مشيّت ـ حكيمانه ـ انساني)58)درباره­ي تعامل جهان فرهنگي و جهان عيني،قرآن كريم به اين نكات توجه داشته است: الف)قايل بودن جايگاه ويژه براي جامعه و فرهنگ                        پ)ناديده نگرفتن جهان فردي اشخاص ب)سخن از زندگي و مرگ امت­ها                                                 ت)تأكيد بر مسوؤليت افراد در قبال فرهنگ و جامعه59)از منظر قرآن،خداوند در چه صورتي،درهاي بركات خود را به روي انسان­ها مي­گشايد؟(هرگاه انسان از اخلاقي الهي و فرهنگي توحيدي برخوردار باشد.)60)در چه صورتي زمين و آسمان از تعامل سازنده با افراد باز مي­مانند و ظرفيت­هاي الهي و آسماني خود را از آن­ها پنهان مي­كنند.(هر گاه افراد و فرهنگ جامعه هويتي مشركانه داشته باشند.)                                                                             الف)بازماندن تعامل سازنده زمين و آسمان­ها با افراد 61)هويت مشركانه افراد و فرهنگ جامعه:      نتيجه         ب)پنهان كردن ظرفيت­هاي الهي و آسماني از افراد 62)بخش اجتماعي جهان انساني ........... دارد و از آن با عنوان ............ ياد مي­شود.(هويت فرهنگي ـ جهان فرهنگي)                                                         

درس 2:فرهنگ جهاني  گوناگوني تاريخي فرهنگ­ها

1)فرهنگ ها .............. مي­يابند و ............ را پشت سرمي­گذارند. (تغيير ـ مراحلي) 2)چه مواردي،بستررشد و تحول موجودات جهان طبيعت­اند؟(تاريخ و جغرافيا) 3)چه موجوداتي در جهان طبيعت،از تاريخي مشابه برخوردارند؟(موجوداتي كه هويت مشتركي دارند.) 4)چرا برخي از حيوانات،تنها در محدوده­ي جغرافيايي خاصي،يافت مي­شوند؟ (زيرا توان انطباق با شرايط محيطي ديگر را ندارند.)5)چگونه آدمي امكان سازگاري با شرايط مختلف جغرافيايي را پيدا مي­كند؟  (با فعاليت­هاي انساني و فرهنگي،و  تصرفاتي كه در طبيعت انجام مي­دهد.)6)انسان مانند حيوانات ديگر نيست تا،به طور طبيعي  بتواند با شرايط ..................... سازگار شود.(جغرافياي مختلف) 7)زندگي اخلاقي و فرهنگي بشردر طول ........... و در جوامع مختلف شكل ...................... .(تاريخ ـ يك­ساني ندارد) 8)خصوصيات اخلاقي و ذهني افراد،و .............. آن­ها به تناسب ............ و ارزش هايي كه دارند از هويت هاي متفاوتي برخوردار است.(فرهنگ­هاي ـ عقايد) 9)امتداد تاريخي و گستره­ي جغرافيايي فرهنگ­هاي گوناگون،چگونه است؟(زندگي و تاريخ يك­ساني ندارند.) 10)چهار نكته در مورد امتداد تاريخي و گستره­ي جغرافيايي فرهنگ­هاي گوناگون:الف)برخي فرهنگ­ها،عمري كوتاه داشتند.         ب)بعضي از آن­ها مدّتي طولاني دوام آورده و همچنان ادامه يافته­اند. پ)برخي،در مناطقي محدود شكل گرفته و نتوانسته­اند از مرزهاي جغرافيايي خود عبور كنند. ت)برخي ديگر،گسترش پيدا كرده و تداوم يافته­اند.        ظرفيت مختلف فرهنگ­ها براي جهاني شدن    11)فرهنگي­كه ازمرزهاي جغرافيايي وقومي عبوركرده و درعرصه­ي جهاني­گسترش يابد؛چه نام­دارد؟(فرهنگ جهاني)12)برخي از فرهنگ ها ................ جهاني شدن را ندارند.(ظرفيت) 13)فرهنگ­هايي كه ارزش­ها و عقايد آن­ها ناظر به قوم و منطقه­ي خاصي است و نگاهي سلطه­ جويانه نيزنسبت به ديگر اقوام ندارند،ظرفيت فرهنگي­شان چگونه است؟(از محدوده­ي قومي و منطقه­ا ي خود فراتر نمي­روند.) 14)فرهنگي­ كه به سوي جهاني شدن حركت مي­كند،بر چند نوع است؟ دو نوع     نخست: فرهنگي كه عقايد،ارزش­ها و يا رفتار آن،ناظر به قوم،منطقه يا گروهي خاص است.مثل صهيونيسم                دوم:فرهنگي است كه عقايد،ارزش­ها و هنجارهاي آن در خدمت گروه و قوم خاصي نيست.     15)فرهنگي كه ناظر به منطقه يا گروهي خاص است؛جهان را به چند منطقه­ تقسيم مي­كند؟(مركزي و پيراموني) 16)منطقه­ي ..............، منطقه­اي است كه منطقه­ي ............. را به خدمت مي­گيرد.(مركزي ـ پيراموني) 17)دو نمونه از فرهنگي كه عقايد،ارزش­هاي آن،ناظر به قوم،منطقه يا گروهي خاص است؛كدام است؟ (فرهنگ صهيونيسم بين الملل و فرهنگ سرمايه­داري) 18)صهيونيسم آرمان­ها و ارزش­هاي خود را متوجه................. مي­داند و با....................... و اين جهاني خود،ديگران را در خدمت اين نژاد به كار مي­گيرد.(نژاد خاصي ـ رويكرد دنيوي) 19)كانون توجه فرهنگ سرمايه­داري چيست؟(ثروت و قدرت) 20)فرهنگي كه تسلط يك قوم،جامعه و گروهي خاص را برديگران به دنبال مي­آورد و ديگران را به ضعف و ناتواني مي كشاند؛................. يا ................. نام دارد.(فرهنگ سلطه ـ فرهنگ استكبار) 21)فرهنگي كه در خدمت گروه يا قوم خاصي نيست؛(گونه دوم)از چه عقايدي سخن مي­گويد؟    (عقايد و آرمان­هاي مشترك انساني) 22)دو ويژگي فرهنگي كه شايستگي حركت به سوي يك فرهنگ واحد جهاني را دارد؛كدام­اند؟ اولا،ًعقايد،آرمان­ها و ارزش­هاي آن،موافق با فطرت آدميان باشد.   ثانياً هنجارها و رفتارهاي خود را نيز براساس عقايد و آرمان­هاي خويش سازمان دهد. 23)فرهنگي كه عقايد،ارزش­ها،هنجارها ورفتارهاي­آن مطابق نيازهاي فطري باشد،همان .............. است.(فرهنگ حق) 24)فارابي جامعه­اي ­را كه­ عقايد و ارزش­هاي آن حق باشد،اما هنجارها  و رفتارهاي آن موافق با حق نباشد؛را چه       مي­نامد؟ (مدينه­ ي فاسقه) 25)چه كسي جامعه­ اي را كه عقايد و ارزش­هاي آن حق باشد،اما هنجارها  و رفتارهاي آن موافق با حق نباشد؛را مدينه­ فاسقه،ناميده است؟(فارابي)       ويژگي­هاي فرهنگ مطلوب جهاني 26)فرهنگ جهاني بايد داراي چه ويژگي­هايي باشد؟(ويژگي­ها و ارزش­هاي عام و جهان شمول) 27)مهم­ترين ويژگي­ها و ارزش هايي كه يك فرهنگ مطلوب جهاني بايد از آن­ها برخوردار باشد؛كدام­اند؟ (حقيقت،معنويت،عدالت،حرّيت،مسووليت و عقلانيت) 28)در چه صورتي فرهنگ­ها نمي­توانند،از حقانيت ارزش­ها و عقايد خود دفاع كنند؟ (فرهنگي كه نتواند حقيقتي را براي معيار و ميزاني مناسب براي سنجش عقايد و ارزش­هاي مختلف داشته باشد.) 29)«فرهنگ جهاني بايد بتواند به پرسش­هاي بنيادين درباره­ مرگ و زندگي انسان­ها پاسخ دهد.»اين عبارت بيان­گر كدام­يك از ويژگي­ها و ارزش­هاي فرهنگ جهاني مطلوب است؟(معنويت) 30)فرهنگ مطلوب جهاني كه فاقد معنويت باشد؛دو نوع گرفتاري براي افراد خواهد داشت،آن دو كدام­اند؟ الف)از پاسخ به نيازهايي كه سعادت معنوي و ابدي انسان­ها را تأمين كند،غافل مي­مانند. ب)در صورتي­كه اين فرهنگ­ها بسط وگسترش پيدا كنند،انسانيت را با بحران­هاي روحي و رواني گرفتار مي­سازند. 31)«ارزشي است­كه مانع پايمال شدن حقوق انسان­ها،دو قطبي شدن جهان و استضعاف و بهره­كشي ظالمانه­ي برخي از برخي ديگر مي­شود.»اين عبارت بيان­گر كدام­يك از ويژگي­ها و ارزش­هاي فرهنگ جهاني مطلوب است؟               (عدالت وقسط) 32)چرا حرّيت و آزادي ارزشي است كه همواره در كنار و در دامان ارزش­هاي ديگر،معناي خود را پيدا مي­كند؟ (زيرا آزادي همواره،آزادي از يك امر براي رسيدن به امري ديگر است.) 33)چه مفهومي هنگامي كه در كنار ارزش­هايي نظيرحقيقت،معنويت و عدالت قرار مي­گيرد،معناي راستين خود را پيدا مي­كند؟(حرّيت و آزادي) 34)اين عبارت معناي چيست؟«آزادي از قيد و بندهايي است كه مانع از رسيدن آدمي به حقيقت،معنويت و حقوق انساني­اش مي­شوند و زمينه­ي ظلم بر انسان را فراهم مي­سازند.»ـ (معناي راستين آزادي) 35)كدام­يك از ويژگي­ها و ارزش­هاي فرهنگ مطلوب جهاني،يك فرهنگ را در برابر فرهنگ­هاي رقيب مقاوم مي سازند و زمينه­ي گسترش فرهنگ را فراهم مي­كنند؟(مسووليت و تعهد) 36)چگونه زمينه­ي نفوذ و تسلط فرهنگ بيگانگان براي كشوري فراهم مي­شود؟ (با رويكردهاي تقديرگرايانه و غير مسوول و با از بين بردن قدرت مقاومت يك فرهنگ)37)فرهنگ جهاني بايد از دو سطح عقلانيت برخوردار باشد،آن دو كدام­اند؟ اول:عقلانيتي كه از جهان­بيني و ارزش­هاي كلان آن دفاع نمايد. دوم: عقلانيتي كه براساس عقايد و ارزش­هاي فرهنگي و با نظر به شرايط تاريخي مختلف،به نظام سازي،سازماندهي و مديريت اجتماعي بپردازد. 38)نسبيّت فرهنگي حاصل چه پديده­اي است؟ (فرهنگي محروم از عقلانيتي كه از جهان بيني و ارزش­هاي كلان آن نتواند دفاع كند.)  39)فرهنگي كه نتواند،از لايه­هاي بنيادين و هويتي خود دفاع كند،دچار چه پديده­اي مي­شود؟(نسبيّت فرهنگي) 40)اين گزاره،تعريف كدام مفهوم است؟(پاورقي ص15) « به اين معني كه تمامي عقايد،ارزش­ها و آرمان­ها در محدوده­ي فرهنگي خود باقي مي­مانند؛فرهنگ­ها،قياس ناپذير و درعرض يك­ديگر قرارمي­گيرند و امكان گفت­وگوي منطقي ميان آن­ها براي رسيدن به عقايد و ارزش­هاي جهان شمول وجود ندارد.» ـ (نسبيّت فرهنگي)                                                                

   درس3:فرهنگ جهاني(1) جهانگيري و امپراطوري 1

1)فرهنگ­هاي بسياري از مرزهاي جغرافيايي خود عبور كرده و به سوي .................... حركت كرده­اند.(جهاني شدن) 2)فارابي در گونه­شناسي جوامع خود،يكي از انواع جوامع جاهلي را .................... مي­نامد.(مدينه­ي تغلب) 3)مدينه­ي تغلب در گونه­شناسي جوامع از ديدگاه فارابي،يكي از انواع ...................... است.(جوامع جاهلي) 4)از ديدگاه فارابي،جامعه­اي كه سلطه بر ديگر جوامع را،ارزش اجتماعي برتر مي­داند؛چه نام دارد؟(مدينه­ي تغلب) 5)در گذشته­ي تاريخ،چه عواملي،امپراطوري­هاي بزرگ را به وجود آورده است؟(سلطه و استكبار) 6)سلطه و استكبار در گذشته­ي تاريخ،.............. را به وجود آورده است.(امپراطوري­هاي بزرگ) 7)حكومت­هاي  امپراطوري و شاهنشاهي،در گذشته؛از چه طريقي شكل مي­گرفتند؟ (از طريق كشورگشايي،جهان گشايي،با قدرت نظامي و حضور مستقيم سربازان پيروز) 8)غلبه­ي نظامي گرچه به حضور مستقيم قوم مهاجم در مناطق جغرافيايي مختلف منجر مي­شود،امّا در همه­ي موارد، ................................... را به دنبال نمي­آورد.(بسط فرهنگي قوم غالب) 9) قومي كه در اثر تهاجم نظامي شكست مي­خورد؛در چه صورتي مي­تواند بار ديگر استقلال سياسي خود را به دست آورد؟(با حفظ هويت فرهنگي خود و با ضعيف شدن تدريجي قدرت نظامي مهاجم) 10)در چه صورتي،قومي كه در اثر تهاجم نظامي شكست خورده؛مي­تواند گروه مهاجم را درون فرهنگ خود،هضم نمايد و آن را به خدمت گيرد؟(اگر فرهنگي غني و قوي داشته باشد.) 11)ايرانيان باستان فتوحاتي فراتر از مرزهاي جغرافيايي خود داشتند،امّا جهان­گشايي آنان به ................... آنان منجر نشد.(جهاني شدن فرهنگ) 12)فرهنگ مغولان،........... بود و شايستگي­هاي لازم را براي يك ............ نداشت.(قومي و قبيله­اي ـ فرهنگ جهاني) 13)فرهنگ مغولان،چگونه فرهنگي بود؟(فرهنگ قومي و قبيله­اي) 14)چرا مغولان،با وجود اين­كه با قدرت نظامي خود توانستند مناطق وسيعي از جهان را تصرف كنند؛ولي يك فرهنگ جهاني نشدند؟(زيرا فرهنگ قومي و قبيله­اي شايستگي­هاي لازم براي يك فرهنگ جهاني را نداشت.) 15)به چه دليلي،امپراطوري مغول در چين،هند و ايران،تحت تأثير فرهنگ­هاي مغلوب،هويتي چيني،هندي و ايراني پيدا كرد،و به صورت سه حكومت مستقل (زيرا مغولان،به سرعت تحت تأثير فرهنگ­هايي قرارگرفتند كه از نظر نظامي شكست خورده بودند.) 16)جهان­گشايي و امپراطوري،اغلب با چه مواردي همراه است؟(با كُشتارها وخسارت­هاي انساني واقتصادي فراوان) 17)اسكندر ...................... را به آتش كشيد و نرون،............. را در آتش سوزاند.(تخت جمشيد ـ روم)         امپرياليسم و استعمار غربي 18)اروپا در ................... اخير،كانون شكل­گيري فرهنگ جديدي است كه آن را به نام ....................... مي­شناسيم. (پنج قرن ـ فرهنگ غرب) 19)فرهنگ غرب در مدت پنج قرن اخير،اَشكال سه گانه­اي از ........... را پديد آورده است.(سلطه) 20)از نخستين صورت اَشكال سه­گانه­ي سلطه،با چه نام­هايي ياد شده است؟(امپرياليسم و استعمار) 21)واژه­ي امپرياليسم از ................ گرفته شده است.(امپراطوري) 22)براي هرنوع سلطه­اي چه واژه­اي به كار مي­رود؟(امپرياليسم) 23)صورت­هاي امپرياليسم كدام است؟(سياسي،اقتصادي و فرهنگي) 24)امپرياليسم سياسي چگونه شكل مي­گيرد؟ (از طريق اشغال نظامي جوامع ضعيف) 25)اشغال نظامي جوامع ضعيف را ................... مي­گويند. (امپرياليسم سياسي) 26)اگر قدرت اقتصادي يك كشور،بازارها و مواد خام كشوري ديگر تصرف ­شود؛از چه واژه­اي استفاده مي­شود؟ (امپرياليسم اقتصادي) 27)عبارت زير،اشاره به كدام نوع از انواع سه­ گانه­ ي امپرياليسم دارد؟«هنگامي­كه مقاومت فرهنگي منطقه­اي كه تحت تصرف اقتصادي يا نظامي جامعه­ اي ديگر قرارگرفته،فرو ريزد،و قوم مغلوب،برتري فرهنگي جامعه­ي مسلط را نيز بپذيرد.» ـ(امپرياليسم فرهنگي) 28)واژه­اي كه بر اشغال يك سرزمين خارجي،با توسل به قدرت نظامي و سياسي دلالت مي­كند،...... نام دارد.(استعمار) 29)در ادبيات سياسي،كشور فاتح را ................................ و كشور به بند كشيده شده را ............... مي­نامند. (دولت استعماري ـ مستعمره) 30)................،نوعي از جهان­گشايي و امپراطوري است كه از قرن ................به بعد توسط ................... آغاز شد و در قرن ................. به اوج خود رسيد.(استعمار ـ پانزدهم ـ اروپاييان ـ نوزدهم) 31)استعمار از چه قرني توسط اروپاييان آغاز و در كدام قرن به اوج خود رسيد؟  (آغاز قرن پانزدهم و اوج قرن نوزدهم) 32)در قرن وزدهم،تصرّفات اروپائيان از ........ درصد كره­ي زمين به ......... درصد رسيد.(35 ـ 67) 33)موفقيت­هاي استعمار در قرن نوزدهم،تحت تأثير چه عواملي بود؟ (ناشي از پيشرفت در زمينه­ي دريانوردي،فنون نظامي و اقتصاد صنعتي بود.) 34)استعمار اروپايي دردو سده­ي هفدهم و هجدهم ميلادي بزرگ­ترين ......... تاريخ بشريت را برپا كرد.(برده­داري) 35)استعمارگران اروپايي،بزرگ­ترين برده­داري تاريخ بشريت را در كدام قرون برپا كردند؟(هفدهم و هجدهم) 36)اروپاييان در هجوم به قاره­ي آمريكا و جزاير اقيانوس­ها براي تأمين سلطه­ي خود،چه كردند؟ (به نسل­كشي و از بين بردن ساكنان بومي پرداختند.) 37)اروپاييان در هجوم به قاره­ي آمريكا و جزاير اقيانوس­ها براي تأمين سلطه­ي خود،چه مناطقي را كه از تراكم جمعيتي بالايي داشتند از جمعيت خالي تي،كوبا،نيكاراگوئه و سواحل ونزوئلا)    استعمارنو و فرانو 38)دو مرحله­ ي ديگر از سلطه­ ي جهان غرب بر كشورهاي ديگر .................. و ............... است.(استعمارنو ـ فرانو) 39)استعمار نو چگونه به وجود آمد؟                    (پس از شكل­گيري جنبش­هاي استقلال طلبانه­ي كشورهاي مستعمره طيّ قرن بيستم) 40)پس از شكل­گيري جنبش­هاي استقلال طلبانه­ي كشورهاي مستعمره طيّ قرن بيستم .................. به وجود آمد. (استعمار نو) 41)در استعمارنو كشورهاي استعمارگر با استفاده از چه ظرفيت­هايي،از مجريان بومي و داخلي كشورهاي مستعمره استفاده مي­كنند؟(با ظرفيت­هايي كه در دوره­ي نفوذ يا دوره­ي استعمار نظامي و سياسي خود ايجاد كرده­اند.) 42)دولت­هاي استعمارگر براي به قدرت رساندن نيروهاي وابسته،از .............. نيز استفاده مي­كنند.( كودتاي نظامي) 43)دولت­هاي استعمارگر،در مرحله­ي استعمار نو،به چه دليلي،از كودتاي نظامي هم استفاده مي­كردند؟(براي به قدرت رساندن نيروهاي وابسته به خود) 44)دو نوع موفق از كودتاهاي استعمارنو،در كشور ايران كدام است؟ الف)كودتاي انگليسي سوم اسفند 1299 رضاخان ب)كودتاي آمريكايي 28 مرداد 1332 محمدرضا شاه 45)نمونه­ي شكست خورده­ي كودتاي استعمارنو در ايران .................... است.(كودتاي نوژه) 46)در استعمارنو،كشور استعمارگر،چگونه كنترل بازار و سياست كشورهاي ديگر را در اختيار مي­گيرد؟ (با اتكا به قدرت اقتصادي خود،و با استفاده از نهادها و ساختارهاي اقتصادي و سياسي بين المللي و با روش­ها و سازوكارهاي غير مستقيم) 47)استعمار فرانو،با استعمار قديم و استعمار نو،در چه چيزي،­اشترك دارند؟      (در اين­كه فرآورده­ي فرهنگ سلطه­ي جهان غرب است.) 48)ويژگي .......................... در اين است كه براي حفظ سلطه­ي جهان غرب،بيش ازآن­كه از ابزارهاي نظامي و سياسي يا اقتصادي استفاده كند،از ابزارها و ظرفيت­هاي فرهنگي و علمي به ويژه از رسانه­ها و فن­آوري اطلاعات بهره مي­برد. (استعمار فرانو) 49)مهم­ترين ويژگي استعمار فرانو،براي حفظ جهان سلطه،چيست؟ (استفاده از ابزارها و ظرفيت­هاي فرهنگي و علمي به ويژه از رسانه­ها و فن­آوري اطلاعات) 50)در استعمار قديم،استعمارگران حضور ..........................دارند.در استعمارنو،استعمارگران ............ و مُجريان آن­ها ............. .در استعمار فرانو،.......................... هردو پنهان­اند. (مستقيم وآشكار ـ پنهان ـ آشكارند ـ استعمارگران و مجريان) 51)جهان غرب در استعمارفرانو،.................. ديگر كشورها را هدف قرار مي­دهد.(هويت فرهنگي) 52)در استعمار فرانو   مورد هدف   هويت فرهنگي جوامع    يعني     عقايد،ارزش­ها و آرمان­هاي فرهنگ­هاي ديگر     نتيجه    تبليغ و ترويج عقايد و ارزش­هاي فرهنگ غرب 53)در چه صورتي،مردم هويت خود را در حاشيه­ي جهان غرب بازخواني و بازسازي مي­كنند؟  (در صورتي­كه  برتري مطلق فرهنگي و معرفتي جهان غرب را پذيرفته باشند.) 54)استعمار فرانو،گسترش و سلطه­ي فرهنگ غرب برهمه­ي جهان و غربي كردن جهان را در پوشش نام«................» پي­گيري مي­كند.(جهاني شدن)                                                              

    درس4:فرهنگ جهاني(2) 

  عقايد و ارزش­هاي جهاني اسلام 1)اسلام،ديني است كه با دعوت .................،تكوين يك ................ را در دستوركار قرار داده است.      (فراگير خود ـ فرهنگ جهاني) 2)اصول اعتقادي و ارزش­هاي اسلام مطابق با چه مواردي است؟(نظام آفرينش و موافق با فطرت آدميان) 3)همه­ ي انبيا در طول تاريخ،براي تبليغ و ترويج ................. و ................... مبعوث شده­اند.  (اصول اعتقادي ـ ارزش­هاي ثابت) 4)خداوند سبحان .............. و مبدأهمه­ ي ........... است.(حقيقت مطلق ـ حقايق) 5)خداوند سبحان عالَم را چگونه آفريده و تدبير مي­كند؟ (حكيمانه) 6)انسان در ديدگاه اسلام،چگونه موجودي است؟(موجودي مختار،مسوول،متعهد ،داراي فطرتي الهي و كرامتي ذاتي و خليفه­ي خداوند در زمين) 7)سعادت و عزّت انسان در گِرو چيست؟ (تقرب و نزديك شدن به خداوند و رسيدن به مقام خلافت الهي) 8)شقاوت و ذلتّ انسان­ها به چه مواردي بستگي دارد؟ (در نسيان و فراموشي حقيقت الهي خود وديگر موجودات و در هزينه كردن تمامي ظرفيت­ها و توانمندي­هاي الهي خود براي زندگي محدود اين جهان است.) 9)انسان برچه اساسي مسوول آبادكردن اين جهان و موظف به پرهيز از فساد در خشكي و درياست؟ (بر اساس مشيّت و خواست الهي) 10)زيباترين و محبوب­ترين مخلوق خداوند در فرهنگ اسلام،............. است.(عقل) 11)پيامبران الهي براي چه مواردي مبعوث شدند؟ الف:براي برانگيختن عقل آدميان   پ:مانع شدن از چرخش ثروت در دست اغنيا  ب:اجراي عدالت و قسط            ت:آزادسازي مستضعفان از حاكميت مستكبران 12)اسلام،جامعه­ي اسلامي را موظف به تلاش براي ...................... مي­داند.(آزادي مستضعفان)         مراحل گسترش فرهنگ اسلامي 13)عقايد و ارزش­هاي اسلامي به حسب .......................... اختصاص به قوم و گروه خاصي ندارند.(حقيقت و ذات خود) 14)عقايد و ارزش­هاي اسلامي،خصلتي ........... دارند.(جهاني)15)عقايد و ارزش­هاي اسلامي،چگونه به عرصه­ي فرهنگ بشري راه يافته­اند؟(با پذيرش و رويكرد انسان­ها)16)عقايد و ارزش­هاي اسلامي،بعد از ورود به عرصه­ي فرهنگ بشري،چه نمودي پيدا مي­كنند؟(فرهنگي و تاريخي) 17)گسترش فرهنگي عقايد و ارزش­هاي اسلامي در چهار مقطع تاريخي،قابل مطالعه و بررسي است: 1)پيامبري و نبوت                     2)خلافت                         3)استعمار                         4)بيداري اسلامي 18)شبه جزيره­ي عربستان قبل از ظهوراسلام ............... داشت.(فرهنگ جاهلي قبيله­اي) 19) شمال غربي شبه جزيره­ي عربستان تحت نفوذ و سلطه­ي.................. و جنوب شرقي آن تحت تأثير ................ بود. (امپراطوري روم ـ شاهنشاهي ايران) 20)رسول خدا پس از سيزده سال دعوت و مقاومت در برابر فشارهاي ............................،حكومت اسلامي را در .......... تشكيل داد.(نظام قبيله­اي عرب ـ مدينه) 21)دوران خلافت از چه زماني آغاز و تا كجا ادامه يافت؟   (آغاز از زمان رحلت رسول خدا،و در مسير خلافت اموي،عباسي و عثماني ادامه يافت.)22)ارزش­ها،هنجارها و رفتارهاي جاهلي در عصر نبوي تا سال هشتم هجري،يعني تا.............،در برابر اسلام................ كرده بود و از آن پس،در پوشش............. خزيده بود.(فتح مكه ـ مقاومت آشكار ـ نفاق) 23)ارزش­ها،هنجارها و رفتارهاي جاهلي در دوران خلافت،در جامعه­ي اسلامي چگونه بود؟ (به تدريج اقتدار جامعه­ي اسلامي را در چارچوب مناسبات قبيله­اي و عشيره­اي سازمان بخشيد.) 24)فرهنگ اسلامي،به چه دليل،گرو ه­هاي مهاجم بيگانه را درون خود،هضم و جذب مي­كرد؟ (به دليل قدرت و عمق معرفتي خود) 25)غلبه­ي كدام قدرت­ها كه در چارچوب عادات تاريخي،فرهنگ قومي و قبيله­اي رفتار مي­كردند؛ مانع از آن مي­شد تا ظرفيت­هاي فرهنگ اسلامي و ارزش­هاي اجتماعي آن به طور كامل آشكار نشود؟                                   (سلجوقيان،خوارزمشاهيان،مغولان،عثماني) 26)حدود يك چهارم جمعيت مسلمانان جهان در ...................... زندگي مي­كنند.(آسياي جنوب شرقي)           استعمار و بيداري اسلامي 27)در دوره­ي استعمار،قدرت نظامي و صنعتي دولت­هاي استعماري غربي،بيش­تر چه كساني را مقهور خود ساخت؟ (رجال سياسي و دولت مردان جوامع اسلامي) 28)قدرت سياسي جوامع اسلامي تا قبل از استعمار،بيش­تر ريشه در ...................... داشت.(مناسبات قومي و قبيله­اي) 29)قدرت سياسي جوامع اسلامي،در دوران استعمار،از طريق ................................ با قدرت استعمارگران پيوند خورد. (از طريق سازش با دولت­هاي غربي) 30)چه عاملي سبب شد تا استبداد ايلي و قومي جوامع اسلامي،در دوران استعمار،به صورت استبداد استعماري درآيد؟ (پيوند خوردن قدرت سياسي جوامع اسلامي از طريق سازش با دولت­هاي غربي) 31)استبداد تاريخي و قومي در جوامع اسلامي ..................... داشت.(هويت غيراسلامي) 32)استبداد تاريخي و قومي به رغم هويت غيراسلامي خود،به چه دليل از رويارويي مستقيم با حضور قوي و توانمند فرهنگ اسلامي دوري مي­گزيد؟(به دليل اين­كه عقبه­اي خارج از جغرافياي جهان اسلام نداشت.) 33)كدام نوع استبداد،در جوامع اسلامي در دوران استعمار،تلاش مي­كرد با رعايت ظواهر اسلامي،پوشش ديني خود را حفظ كند؟(استبداد تاريخي ـ قومي) 34)استبداد استعماري،به چه دليلي،در جهت گسترش نيازهاي اقتصادي وفرهنگي جهان غرب،چاره­اي جزحذف­ مظاهر فرهنگ اسلامي ندارد؟(به دليل اينكه در سايه­ي قدرت و سلطه­ي جهان غرب عمل مي­كند.) 35)در مقابل نفوذ و سلطه­ ي فرهنگ غرب،مقاومت­هايي شكل گرفت كه ................................. داشت.        (ريشه در فرهنگ اسلامي) 36)متفكران جهان اسلام،چه خطراتي را گوشزد كرده بودند؟     (سلطه­ ي فرهنگ غرب و فراموشي فرهنگ و هويت اسلامي) 37)چه پديده­اي،نقطه­ي عطفي در بازگشت به فرهنگ اسلامي در جهان اسلام است؟(انقلاب اسلامي ايران) 38)بسياري از نخبگان كشورهاي اسلامي تا قبل از انقلاب اسلامي ايران،براي مقابله با سلطه­ ي استعمار،از چه مكاتبي استفاده مي­كردند؟( از مكاتب و روش­هاي غربي نظير ناسيوناليسم ـ ملّي گرايي ـ يا ماركسيسم) 39)مكاتب  و روش­هاي غربي مورد استفاده­ي بسياري از نخبگان كشورهاي اسلامي،دو ايراد داشتند؛آن دو كدام­اند؟ (اول:وحدت امت اسلامي را مخدوش مي­ساختند. ـ دوم: مورد حمايت مردمي كه در دامان فرهنگ اسلام تربيت يافته بودند نيز قرار نمي­گرفتند.) 40)چگونه امت اسلامي،مرحله­ي نويني را در گسترش فرهنگ جهاني اسلام رقم مي­زند؟ (با الهام از انقلاب اسلامي و بازگشت به سوي هويت الهي خود)                                                             

    فصل دوم:فرهنگ معاصر غرب درس5:

عقايد و ارزش­هاي بنيادين فرهنگ غرب سكولاريسم و دنيوي گرايي 1)«........................» در شكل گيري نظام سلطه­ي جهاني موجود نقشي تأثيرگذار و مهم داشته است. (فرهنگ معاصر جهان غرب) 2)عميق­ترين لايه­هاي هرفرهنگ را چه چيزي تشكيل مي­دهد؟(عقايد و ارزش­هاي بنيادين) 3)عقايد و ارزش­هاي بنيادين فرهنگ معاصر جهان غرب،به چند دسته اساسي تقسيم مي­شوند؟ به سه دسته­ي زير 1)هستي شناسانه                            2)انسان شناسانه                   3)معرفت شناسانه  4)اين سؤال مربوط به كدام­يك از عقايد و ارزش­هاي بنيادين فرهنگ معاصر غرب است؟(پاورقي ص32)   «پاسخ به پرسش­هايي از قبيل اين­كه آيا جهان هستي به همين جهان مادي محدود مي شود؟» ـ (هستي شناسانه) 5)اين عبارت مربوط به كدام­يك از عقايد و ارزش­هاي بنيادين فرهنگ معاصر غرب است؟(پاورقي ص32) «پاسخ به پرسش­هايي از قبيل اين­كه آيا انسان موجودي مختار و فعّال است يا مجبور و منفعل؟» ـ (انسان شناسانه) 6)اين گزاره مربوط به كدام­يك از عقايد و ارزش­هاي بنيادين فرهنگ معاصر غرب است؟(پاورقي ص32) « پاسخ به پرسش­هايي از قبيل اين­كه آيا تنها راه شناخت واقعيت،حس و تجربه است؟» ـ (معرفت شناسانه) 7)مهم­ترين ويژگي هستي شناختي فرهنگ معاصر غرب چيست؟(سكولاريسم) 8)سكولاريسم به چه معناست؟(به معناي رويكرد دنيوي و اين جهاني به هستي و جهان) 9)نتيجه­ي  غلبه­ي سكولاريسم بر فرهنگ غرب چيست؟ (همه­ ي ظرفيت­هاي وجودي انسان متوجه آرمان­ها و اهداف دنيوي و اين­ جهاني شد.) 10)به خدمت گرفتن تمام ظرفيت­هاي وجودي انسان­ها در سكولاريسم،كه متوجه اهداف اين جهاني بود؛دو پيامد داشته،آن دو كدام­اند؟ الف:فراموشي ابعاد معنوي انسان و جهان ب:به خدمت گرفتن ابعاد معنوي انسان­ها به صورت گزينشي درحاشيه­ي اهداف و نيازهاي دنيوي 11)فلسفه­ ها و عقايد سكولار در فرهنگ غرب به دو دسته «...............» و «................» تقسيم مي­شوند. (آشكار ـ پنهان) 12)«.....................» فلسفه­ها و عقايدي را شامل مي­شود كه به صراحت ابعاد متافيزيكي و فوق طبيعي را انكار مي كنند. (سكولاريسم آشكار) 13)سكولاريسم آشكار،مكاتب مختلف .............. و .................. را تشكيل مي­دهند.(ماترياليستي ـ ماده گرايانه) 14)كدام نوع از سكولاريسم،به نفي ابعاد معنوي هستي نمي­پردازند؛بلكه بخش­هايي از عقايد معنوي و ديني را در خدمت نظام دنيوي و اين جهاني به خدمت مي­گيرند و از توجّه يا عمل به بخش­هاي ديگر سر باز مي­زنند؟ (سكولاريسم پنهان) 15)رويكرد گزينشي جهان غرب به ابعاد معنوي و ديني جهان،سبب پيدايش و رشد برخي از ..................................... شده است كه از آن با عنوان «......................»،ياد مي­شود.(نهضت­هاي جديد ديني ـ پروتستانتيسم) 16)توجه به دنيا و زندگي اين جهاني،در فرهنگ غرب،در ابعاد مختلف.................... غلبه يافته است.(علمي و نظري) 17)در فرهنگ معنوي و ديني،..........،هدف مستقلي نيست؛ بلكه خود ............ است كه در خدمت اهداف معنوي قرار مي­گيرد.(آبادي دنيا و اين جهان ـ وسيله­اي) 18)اگر افرادي كه در بستر فرهنگ ديني زندگي مي­كنند،دنيا را هدف برتر خود قرار داده باشند،رفتار دنيوي و غير معنوي خود را با ............ مي­كنند.(  پوشش­هاي معنوي پنهان) 19)چرا در جهان­ غرب،دينداران ناگزيرند رفتارها و هنجارهاي ديني خود را با تفاسير دنيوي و اين جهاني توجيه كنند؟ (زيرا سكولاريسم به صورت جهان­بيني غالب در آمده است.)         اومانيسم و اصالت انسان دنيوي و اين جهاني 20)مهم­ترين ويژگي انسان شناختي فرهنگ معاصر غرب چيست؟و به چه معنايي مي­باشد؟ (اومانيسم ـ به معناي اصالت انسان دنيوي و اين جهاني) 21)اومانيسم از نتايج منطقي ................ است.(سكولاريسم) 22)اگر در كانون هستي يك وجود مقدّس و متعالي وجود داشته باشد،همه­ي موجودات و از جمله انسان ...................... او خواهند بود.(آيات و نشانه­هاي) 23)در فرهنگ ديني اسلام،........... به عنوان برترين آيت و نشانه­ي خداوند سبحان است.(انسان) 24)به چه دليلي،انسان بر موجودات فراوان ديگر برتري و كرامت دارد؟ (زيرا انسان به عنوان برترين آيت و نشانه­ي خداوند سبحان و خليفه­ي خداوند بر زمين است.) 25)در فرهنگ قرآن،كرامت و خلافت انسان چه هنگامي تحقق پيدا مي­كند؟ (وقتي آدمي از محدوديت­هاي دنيوي و اين جهاني خود فراتر رود و هر چه مي­تواند به خداوند نزديك­تر شود.) 26)در فرهنگ قرآن،اگر انسان به ............. خود محدود شود به گمراهي گرفتار شده و حياتي حيواني يا پست­تر از آن دارد.(ابعاد دنيوي) 27)اومانيسم،در كدام ابعاد مختلف فرهنگ غرب بروز و ظهور يافته است.(هنر،ادبيات و حقوق) 28)در هنر قرون وسطي،بركدام ابعاد انسان تأكيد مي­ورزيدند؟(ابعاد معنوي و آسماني) 29)در ديدگاه اومانيستي،چه تفاوتي در هنر قرون وسطي با هنر دوران مدرن،وجود دارد؟ (هنر قرون وسطي،بر ابعاد معنوي و آسماني انسان تأكيد مي­ورزيد و نقاشان چهره­هاي اسوه­هاي انساني را در هاله­اي از قداست تصوير و ترسيم مي­كردند،امّا در هنر مدرن،توجه هنرمندان بر ابعاد جسماني و زيبايي­هاي بدني آن­ها تمركز مي­يابد.) 30)در ادبيات مدرن به سلوك­هاي معنوي،ارادات و ................ توجه اي نمي­شود.(خطورات الهي انسان) 31)به چه دليل،رمان در فرهنگ مدرن غرب،بيش­ترين اهميت را پيدا كرده است؟(بدانيم ص35)(در ادبيات مدرن به سلوك­هاي معنوي،ارادات و خطورات الهي انسان توجهي نمي­شود و به حالات رواني آدميان در زندگي روزمره­ي دنيوي و اين جهاني پرداخته مي­شود.)32)حقوق انسان در فرهنگ ديني،مبتني بر .................... انسان است و صورت ............................ دارد. (فطرت الهي ـ معنوي و آسماني) 33)حقوق بشر برمبناي انديشه­ي اومانيستي،چگونه صورتي دارد؟(دنيوي و اين جهاني) 34)حقوق بشر برمبناي انديشه­ي اومانيستي،چگونه شكل مي­گيرد؟ (براساس خواسته­ها،عادت­ها و تمايلات طبيعي آدميان)35)در فرهنگ­هاي ديني،آدميان،ابعاد نفساني و دنيوي خود را در ........................... خويش پي مي­گيرند. (سايه­ي ابعاد معنوي) 36)در فرهنگ­هاي ديني،اگر افرادي هواهاي نفساني خود را دنبال كنند،آن را به صورت آشكار و رسمي اظهار نمي كنند؛ بلكه .................... خود را در قالب ...................... پنهان مي­كنند.( نفس­پرستي ـ مفاهيم ديني) 37)فرعون براي توجيه رفتار و موقعيتي كه داشت،خود را چگونه معرفي مي­كرد؟ (انساني دنيوي و طبيعي معرفي نمي­كرد؛بلكه خود را از زمره­ي خداوندگاران قرار مي­داد.) 38)اومانيسم را مي­توان به ..................... يا .................... ترجمه كرد.(فرعونيت آشكار ـ تفرعني عريان) 39)چرا اومانيسم را مي­توان به فرعونيت آشكار يا تفرعني عريان ترجمه كرد؟ (زيرا انسان مدرن خواسته­هاي دنيوي و اين جهاني خود را بدون آن­كه نيازي به توجيه الهي و آسماني داشته باشد به رسميت مي­شناسد.)          روشنگري و علوم جديد 40)مهم­ترين ويژگي معرفت شناختي فرهنگ مدرن غرب چيست؟(روشنگري)                                                           الف:انسان شناسانه  ويژگي        سكولاريسم  41)مهم­ترين ويژگي­ها و عقايد بنيادين فرهنگ غرب    شامل                ب:هستي شناسانه    ويژگي       اومانيسم                                          پ:معرفت شناسانه   ويژگي      روشنگري 42)روشنگري ناظر بر چه روشي بود؟ (ناظر به روش رويارويي با حقيقت و شناخت است،و موانع شناخت حقيقت و راه وصول به آن­را معرّفي مي­كند.) 43)روشنگري در معناي عام خود،پديده­اي ........ و مربوط به ................ غرب نيست.(مدرن ـ فرهنگ معاصر) 44)در فرهنگ ديني اسلام،.............. دو پيامبر باطني و ظاهري براي روشن كردن حقيقت اند.(عقل و وحي)45)روشنگري در معناي خاص،ناظر به چه موضوعي است؟ (روشي از معرفت و شناخت با دو مبناي سكولاريسم و اومانيسم) 46)صورت­هاي مختلف روشنگري در معناي خاص خود كه بيش از چهارصد سال فرهنگ جديد غرب،پيدا كرده بود؛كدام­اند؟(عقل گرايي و حس­گرايي) 47)وجه مشترك عقل­گرايي و حس­گرايي كه از صورت­هاي مهم روشنگري است؛چه بود؟ (كنار گذاشتن وحي و شهود در شناخت حقيقت) 48)روشنگري با چه ويژگي شناخته مي­شود؟(كنار گذاشتن وحي و شهود در شناخت حقيقت) 49)وجه مشترك صورت­هاي مختلفي از عقل­گرايي و حس­گرايي،چيست؟ (كنار گذاشتن وحي و شهود در شناخت حقيقت) 50)روشنگري در دو سده­ي هفدهم و هجدهم،بيش­تر رويكردي .................................. داشت؛اما در سده­ي نوزدهم و بيستم،بيش­تر صورت ............................... پيدا كرد.(عقل­گرايانه و راسيوناليستي ـ حس­گرايانه و آمپريستي) 51)از پايان قرن بيستم با افول...............،اصل روشنگري و به دنبال آن،فرهنگ مدرن،گرفتار بحران ........................... شده است.(تجربه­گرايي ـ معرفت شناختي) 52)روشنگري در معناي عام خود،چگونه تفسيري ديني از انسان و جهان ارائه مي دهد؟ (هنگامي­كه با هستي­ شناسي قدسي،معنوي و انسان شناسي ديني همراه باشد،با استفاده از وحي و عقل تجريدي وتجربي) 53)دئيسم به چه معناست؟(دين بدون شريعت و بدون مذهب ـ لامذهبي) 54)روشنگري با رويكرد دنيوي و اين جهاني،هنگامي­كه با شناخت عقلي همراه باشد،به چه دليل به دئيسم ختم مي­شود؟(به دليل اين­كه مرجعيت  وحي را نمي پذيرد.) 55)روشنگري با رويكرد دنيوي و اين جهاني،هنگامي­كه با ..................... همراه باشد،به دليل اين­كه مرجعيت وحي را نمي پذيرد به ............. ،ختم مي­شود.(شناخت عقلي ـ دئيسم) 56)روشنگري با رويكرد دنيوي و اين جهاني،هنگامي كه به شناخت حسي و تجربي محدود شود، نوعي علم ................... را پديد مي آورد.(تجربي و دانش سكولار) 57)روشنگري با رويكرد عقلي،حسي و تجربي توان داوري درباره­ي ................... انساني را نداشته و به صورت ................... در خدمت ارزش­هاي دنيوي و اين جهانيِ انساني قرار مي­گيرد.(ارزش­ها و آرمان­هاي ـ دانش ابزاري) 58)اين تعريف،مربوط به چه واژه­اي است؟(پاورقي ص 37) «اعتقاد به خداوند بدون شريعت و مذهب و بي اعتقادي به پيامبران وكتب مذهبي است.» ـ(دئيسم)                                                  

  درس6:تكوين فرهنگ جديد غرب   رنسانس و زمينه­ هاي تاريخي

1)فرهنگ غرب در ....................... آن ريشه دارد.(گذشته­ ي تاريخي) 2)تاريخ فرهنگ غرب به چهارار دوره تقسيم مي شود: 1)يونان و رم باستان                                   3)رنسانس                          2 )قرون وسطي                                           4)غرب جديد   3)رنسانس به چه معناست؟(تجديد حيات و تولد دوباره) 4)رنسانس شامل چه دوره­اي از تاريخ اروپا مي­شود؟(قرن چهاردهم تا شانزدهم ميلادي) 5)دليل نام­گذاري دوره­ي تاريخي قرن چهاردهم تا شانزدهم اروپا به رنسانس،چيست؟ (اين است كه غرب در اين زمان به فرهنگ يونان و رم بازگشت.) 6)غرب در دوره­ي تاريخي قرن چهاردهم تا شانزدهم ميلادي به دليل بازگشت به فرهنگ يونان و رم به ............. نام گذاري شد.(رنسانس) 7)فرهنگ يونان و رم باستان،.........................  بود و فرهنگ قرون وسطي،............................ است. (فرهنگ اساطيري ـ فرهنگ ديني مسيحيت) 8)در فرهنگ اساطيري يونان،............................. پرستيده مي­شدند و فرهنگ مسيحيت با دعوت به ........... شكل مي گيرد.(خداوندگاران متكثّر ـ توحيد) 9)طيّ قرون وسطي،ارباب كليسا،از چه شعارهايي پوشش مي­گرفتند؟(از شعارها و مفاهيم معنوي و توحيدي) 10)طيّ قرون وسطي،ارباب كليسا،با رويكرد دنيوي خود،نوعي ............ و ........... را دنبال مي­كردند. (دنياگروي ـ سكولاريسم عملي) 11)اربابان كليسا،به نام خداوند،بندگان خدا را به ......... مي­گرفتند و به بهانه­ي ايمان و وحي،............ مي­انداختند. (بندگي ـ عقل را از اعتبار) 12)چه عواملي زمينه­هاي اقتدار حاكميت كليسا را در هم ريخت؟ (جنگ هاي صليبي ومواجهه­ي با مسلمانان ـ فتح قسطنطنيه) 13)چه عاملي سبب شد تا در دوران رنسانس،پادشاهان و قدرت­هاي محلي به عنوان رقيبان دنياطلب كليسا،فرصت بروز و ظهور پيدا كنند؟(فرو ريختن اقتداركليسا) 14)فرو ريختن اقتداركليسا سبب شد تا در دوران رنسانس،چه گروه­هايي فرصت بروز و ظهور پيدا كنند؟ (پادشاهان و قدرت­هاي محلي به عنوان رقيبان دنياطلب كليسا) 15)پادشاهان و قدرت­هاي محلي به عنوان رقيبان دنياطلب كليسا،براي حذف كليسا،چه تدبيري را اتخاذ كرده بودند؟ به جاي آن­كه عملكرد ارباب كليسا را مورد انتقاد قرار دهند به تدريج دخالت دين درامور دنيوي را انكار كردند. 16)پادشاهان و قدرت­هاي محلي به عنوان رقيبان دنياطلب كليسا،به چه علتي به تدريج دخالت دين در امور دنيوي را انكار كردند؟(به دليل رويكرد دنيوي خود براي حذف كليسا) 17)در دوران رنسانس رويكرد دنيوي به عالم،در چه سطوحي،شكل گرفت؟ (در سطح هنر،اقتصاد،سياست و هم­چنين در افق حركت­هاي اعتراض­آميز مذهبي) 18)هنرمندان دوران رنسانس با بازگشت به هنر .............،بر ابعاد ....................... انسان اهميت دادند. (يونان ـ جسماني و دنيوي) 19)چه عواملي زمينه­هاي عبور از اقتصاد كشاورزي ارباب رعيتي را پديد آورد؟ (رشد تجارت ـ كشف آمريكا ـ بالاگرفتن تب طلا) 20)شاهزادگان اروپايي،به رقابت با قدرت .......... پرداختند و در اين جهت از حركت­هاي ...............................حمايت كردند كه پيوند خود را با ........... قطع مي­كردند.(كليسا ـ اعتراض آميز كشيشاني ـ پاپ) 21)حركت­هاي اعتراض­آميز مذهبي كه با عنوان ............... شناخته مي­شوند در جهت ...................... پديد آمدند. (پروتستانتيسم ـ اصلاح ديني)22)­حركت­هاي اعتراض­آميز مذهبي كه با عنوان پروتستانتيسم شناخته مي­شوند كه در جهت اصلاح ديني پديد آمدند؛چند بخش داشت؟(بخشي،تنها با قدرت پاپ مخالفت داشتند و با جريان دنياگروي تقابل نداشتند.بخشي ديگر،رويكرد معنوي داشتند و در تقابل با جريان دنياگروي قرار مي­گرفتند.)23)حركت­هاي اول و دوم اعتراض­آميز مذهبي كه با عنوان پروتستانتيسم،شناخته مي­شوند؛چگونه عمل كردند؟ (حركت­هاي نوع اول با حمايت قدرت هاي محليّ توانستند،بخشي از اروپاي مسيحي  را از تسلط كليسا خارج سازند؛ ولي حركت­هاي نوع دوم،مورد هجوم كاتوليك­ها و ديگر پروتستان­ها قرارگرفتند و امكان گسترش پيدا نكردند.) 24)آناباپتيست­ها گروهي از ................. بودند كه به مخالفت با جريان­هاي ..................پرداختند كه از دوران .............. پديد آمده بود.(پروتستان­هايي ـ دنياگروانه­اي ـ رنسانس) 25)بخشي از آناباپتيست­ها كه امروز با عنوان .............. شناخته مي­شوند از قرن .......................... شيوه­ي زندگي خود را نيز تغيير ندادند.(آميش­ها ـ شانزدهم تا امروز )           فلسفه­ي روشنگري و فرهنگ جديد غرب 26)فرهنگ اساطيري يونان و رم باستان،چگونه مراحلي از توجه به عالَم كثرت را بدون توجه به خداوند واحد طي كرده بود؟(با غفلت از نگاه توحيدي به عالم) 27)تحريفاتي كه در مسيحيت رُخ داد دو پيامد در پي داشت؛آن دو كدام­اند؟ (اول:از جهت نظري مسيحيت آميخته با رويكردهاي اساطيري شد و با قول به تثليث از ابعاد عقلاني توحيد دور ماند. دوم:مسيحيان و از جمله ارباب كليسا در تعامل با فرهنگ امپراطوري رم،به سوي نوعي دنياگروي عملي گام برداشتند. ارباب كليسا در اين مقطع،عملكرد دنيوي خود را تحت پوشش معنوي و ديني توجيه مي­كردند.) 28)در دوره­ي رنسانس فرهنگ غرب براي بسط ابعاد دنيوي و اين جهاني خود،به سوي حذف..........................، قدم برداشت.(پوشش ديني) 29)در دوره­ي رنسانس فرهنگ غرب براي بسط ابعاد دنيوي و اين جهاني خود،به كدام دوره بازگشت؟ (يونان و رم باستان) 30)در دوره­ي رنسانس فرهنگ غرب براي بسط ابعاد دنيوي و اين جهاني خود،براي حذف پوشش ديني در نخستين گام به يونان و رم باستان بازگشت.اين رجوع به چه معنايي بود؟ (اين رجوع براي مستقر شدن در فرهنگ اساطيري باستاني نبود؛بلكه بازگشت به جهان باستان براي عبور از مسيحيت و تداوم بخشيدن به حركتي بود كه فرهنگ يونان با غفلت از تفسير توحيدي هستي،طي كرده بود،همان حركتي كه مسيحيت مانع از تداوم آن شده بود. 31)عبور از مسيحيّت قرون وسطي در دوران رنسانس،در چه سطوحي بود؟ (در سطح هنر،اقتصاد،سياست و هم­چنين در محدوده­ي حركت­هاي اعتراض­آميز ديني بوده كه رقيبان كليسا از آن استفاده مي­كردند. 32)فرهنگ جديد غرب با پيدايش ...................... آغاز مي­شود.(فلسفه­هاي روشنگري) 33)چگونه سكولاريسم،در عقايد بنيادين فرهنگ جديد غرب نهادينه شد؟ (رويكرد سكولار و دنيوي كه پيش از آن،از طريق هنر و تفاسير پروتستاني از دين در سطح فرهنگ عمومي بسط پيدا كرده بود با فلسفه­هاي روشنگري عميق­ترين لايه­هاي فرهنگي غرب را تسخير مي­كرد.) 34)فيلسوفان روشنگري،چگونه زمينه­ي تكوين و پيدايش علم و دانشي را كه به تفسير اين جهان مي­پرداخت؛به وجود آورد؟(با انكار ارزش علمي وحي) 35)فيلسوفان روشنگري با انكار ارزش علمي وحي،زمينه­ي تكوين و پيدايش چگونه علمي را پديد آوردند؟ (علم و دانشي را پديد آوردند كه مستقل از وحي و با صرف نظر از ابعاد متافيزيكي و فوق طبيعي عالم،به تفسير اين جهان مي پرداخت.)         صنعت،اقتصاد،حقوق و سياست 36)ارزش­هاي بنيادين غرب،در رنسانس و بعد از آن از طريق هنر،دين و فلسفه­هاي جديد به تدريج در چه عرصه­هايي،آثار خود را ظاهر ساخت؟(علم،فن­آوري و صنعت ـ اقتصاد ـ حقوق ـ سياست) 37)علم جديد با رويكرد دنيوي خود،چه وظيفه­ ي جديدي را بر عهده داشت؟ (به تدريج به صورت وسيله و ابزار تسلط انسان بر طبيعت درآمد.) 38)وظيفه­ ي علم،قبل از غلبه­ي رويكرد دنيوي؛چگونه بود؟ (شناخت حقيقت عالَم و مسووليت عبور انسان از مُلك به ملكوت را برعهده داشت.) 39)در رويكرد دنيوي علم جديد،كدام دسته از علوم بيش­ترين اهميت را پيدا كرد و ره­آورد اين بخش از علوم چه بود؟(علوم طبيعي و تجربي ـ فن­آوري و صنعت) 40)انقلاب صنعتي در چه قرني و در كدام كشور آغاز شد؟(قرن هجدهم ـ انگلستان) 41)اقتصاد قرون وسطي بر مدار................ و روابط اجتماعي ......................... بود.(كشاورزي ـ ارباب و رعيتي)42)از نظام ارباب و رعيتي در غرب با چه عنوانِ ديگري،ياد مي­شود؟(فئوداليته) 43)نظام ارباب و رعيتي يا فئوداليته در غرب نوعي، .......................... بود.(برده­داري عام و فراگير) 44)چرا نظام ارباب و رعيتي يا فئوداليته در غرب نوعي،برده­داري عام و فراگير تلقي مي­شد؟ (زيرا كشاورزان،وابسته به زمين­هاي ارباباني بودند كه براي آن­ها كار مي­كردند و امكان جابه­جايي و نقل و انتقال نداشتند.) 45)چه عواملي سبب شد تا اقتصاد و كشاورزي فئودالي به اقتصاد سرمايه­داري تبديل شود؟(گسترش تجارت و رشد صنعت) 46)گسترش تجارت و به دنبال آن،رشد صنعت،كدام قشر جديد را در نظام ارباب و رعيتي يا فئودالي ايجاد كرد؟ (قشر جديد سرمايه­داران) 47)گسترش تجارت و به دنبال آن،رشد صنعت،روابط ارباب و رعيتي را به .................. و .................. تغيير داد. (كارگران ـ سرمايه داران) 48)چه عواملي در اقتصاد بعد از انقلاب صنعتي،روابط ارباب رعيتي را به روابط كارگران و سرمايه­داران تغيير داد؟ (گسترش تجارت و به دنبال آن،رشد صنعت) 49)در فرهنگ ديني،حقوق انساني،ريشه در ........... داشته و مسووليت حراست از ......... و ......... او را دارد.(ربوبيت پروردگار و فطرت الهي انسان ـ خلافت انسان ـ كرامت ذاتي) 50)در قرون وسطي به چه دليل،رفتارهاي دنيوي نظام فئودالي،توجيه ديني مي­شد؟(باور ديني مردم) 51)در قرون وسطي به دليل باورهاي ديني مردم،.............. توجيه ديني مي­شد. (رفتارهاي دنيوي نظام فئودالي) 52)چه حركت­هايي در دوران رنسانس موجب رويگرداني از نگاه معنوي و انكار ربوبيت و شريعت الهي شد؟ (حركت­هاي اعتراض­آميز رنسانس به جاي بازگشت به سوي حقوق الهي انسان) 53)نتيجه­ي حركت­هاي اعتراض­آميز رنسانس در زمينه­ي حقوق،چه بود؟ (به جاي حقوق فطري الهي انسان،حقوق طبيعي بشر شكل گرفت.) 54)حقوق فطري الهي انسان،با چه ابزارهايي شناخته مي­شد؟(دو ابزار معرفتي وحي و عقل) 55)حقوق طبيعي بشر،چگونه شناخته مي­شود؟ (با نظر به خواسته­ها،هواها و نيازهاي صرفاً طبيعي و اين جهاني او) 56)عقايد و ارزش­هاي جديد غرب،كدام­اند؟(سكولاريسم،اومانيسم و روشنگري) 57)عقايد و ارزش­هاي جديد غرب،چگونه فرهنگي را پديد آورد؟ (فرهنگي را پديد آورد كه راه را بر شناخت حقيقت الهي انسان و جهان فرو مي­بست.) 58)انديشه­ي سياسي جديدي كه در فرهنگ جديد غرب شكل مي­گرفت،آرمان شهر خود را بر مبناي ..................... و ...........................تنظيم مي­كرد.( حقوق طبيعي ـ خواسته هاي دنيوي) 59)نظام سياسي كه برمبناي عقايد و ارزش­هاي جديد غرب،شكل گرفت؛قادر به توجيه چه چيزهايي نبود؟ (نه مي­توانست به دنبال حاكميت ارزش­هاي الهي باشد و نه عملكرد يا خطاهاي دنيوي و اين جهاني خود را توجيهي الهي و ديني كند.) 60)انديشه­ي سياسي نوين غرب براساس اصالت بخشيدن به انسان دنيوي،................... آدمي را مبدأ ...................... مي­داند.(خواست و اراده­ي ـ قانون­گذاري) 61)انديشه­ي سياسي جديدي كه در غرب براساس اصالت بخشيدن به انسان دنيوي شكل گرفت،چه نام­گذاري شد؟ (ليبراليسم) 62)ليبراليسم را چگونه تعريف كرده­اند؟ (اباحيّت و مباح دانستن همه­ي امور در قياس با خواست انسان) 63)اباحيّت و مباح دانستن همه­ي امور در قياس با خواست انسان تعريف .................... است.(ليبراليسم) 64)تعريفي كه از ليبراليسم به معناي اباحيّت و مباح دانستن همه­ي امور در قياس با خواست انسان،تعريف كرده­اند؛به چه معنايي مي­باشد؟ (به معناي آزادي انسان از همه­ي ارزش­هاي متعالي است كه مستقل از او باشد و به معناي مبدأ بودن آدمي براي همه­ي ارزش­هايي است كه به خواست او شكل مي­گيرد.) 65)انقلاب كبير فرانسه در چه سالي و ريشه در كدام حركت­ها دارد؟ ـ 1789 ميلادي (حركت­هاي فرهنگي دوران رنسانس و انديشه­هاي فلسفي روشنگري و تغييرات اجتماعي مربوط انقلاب صنعتي) 66)نخستين انقلاب سياسي ليبرال در تاريخ سياسي جهان،................... است.(انقلاب كبير فرانسه) 67)كدام انقلاب در تاريخ سياسي غرب،الهام بخش انقلاب­هاي سياسي ديگري شد؛كه پس از چهار دهه،سراسر اروپا را فرا گرفت؟(انقلاب كبير فرانسه)                                                                    

 درس7:جامعه­ي جهاني      روابط بين الملل و نظام جهاني

1)شبكه­ ي روابط پايداري كه در يك دوره­ي تاريخي بين جوامع مختلف شكل مي­گيرد،............... است.(جامعه جهاني) 2)نظام جهاني محيط بين­المللي را شكل مي­دهد كه از آن با عنوان .................. نيز ياد مي­شود.(جامعه­ي جهاني) 3)نظام جهاني .................. را شكل مي­دهد.( محيط بين­المللي) 4)روابط بين الملل متأثر از چه ويژگي­هايي است؟(ويژگي­هاي فرهنگي و قدرت تأثيرگذاري جوامع مختلف) 5)در چه صورتي نظام جهاني،تحت تأثير فرهنگ­ها شكل مي­گيرد؟ (اگر يك فرهنگ بتواند در سطح جهاني تأثيرگذاري بيش­تري داشته باشد.) 6)تأثيرگذاري بيش­تر     باعث     شگل­گيري نظام جهاني    بر اساس    آن فرهنگ 7)اگر فرهنگ­هاي مختلف در سطح جهاني حضور فعال و تأثيرگذار داشته باشند،نظام جهاني چگونه صحنه­اي خواهد بود؟(صحنه­ي تعامل فرهنگ­ها و تمدن­هاي مختلف) 8)در چه صورتي نظام جهاني از انسجام بيش­تري برخوردار خواهد بود؟ (اگر يك فرهنگ در سطح جهاني غالب باشد،آن فرهنگ به ميزاني كه ويژگي­هاي مطلوب يك فرهنگ جهاني را داشته باشد.) 9)اگر فرهنگ يا فرهنگ­هاي غالب و تأثيرگذار فاقد ويژگي­هاي مطلوب باشند،نظام جهاني با ...................................... مواجه خواهد شد.(چالش­ها و تضادهاي دروني) 10)فرهنگ امپراطوري و سلطه،جامعه­ ي جهاني را به چه بخش­هايي تقسيم مي­كند؟(بخش­هاي مركز و پيرامون) 11)هنگامي­كه جامعه­ ي جهاني عرصه­ ي حضور فعال فرهنگ­هاي متفاوت باشد،نظام جهاني،شاهد چه صحنه­هايي خواهد بود؟( صحنه­ ي تعاملات،گفت­وگوها يا برخوردهاي فرهنگي و تمدني خواهد بود و در اين صورت چالش­ها نيز از نوع چالش­هاي بين فرهنگي و تمدني خواهد بود.)        جامعه­ ي جهاني در گذشته و حال 12)روابط بين­الملل و نظام جهاني،قبل از .......................... به صورت امروز نبوده است.(ظهور غرب جديد) 13)در چه صورتي برخي از كشورها كه از جهت نظامي مورد هجوم قرار مي­گرفتند،گروه مهاجم را درون خود هضم و جذب مي­كردند؟(در صورتي­كه از ظرفيت فرهنگي برتري برخوردار باشند.) 14)فرهنگ ايراني به رغم پيروزي يونانيان،در دوره­ي حاكميت سلوكيان،.................. راحفظ كرد.(هويت خود) 15)جامعه­­ي اسلامي نيز شكست نظامي از مغول را با ...................... بر آنان جبران كرد.(غلبه­ي فرهنگي) 16)بسط و گسترش فرهنگ اسلامي،مرهون چه بود و ايرانيان چه نقشي در اين ميان داشتند؟ (مرهون قوّت و قدرت فرهنگي آن بود و ايرانيان،اجبار و الزامي به مسلمان شدن نداشتند و به تدريج اسلام را پذيرفتند.) 17)مسلمانان آسياي جنوب شرقي،فارغ از قدرت سياسي اسلام،از چه طريق با اسلام آشنا شدند و به آن روي آوردند؟ (از طريق تجارت) 18)ظهور فرهنگ غرب از سده­ي .............،صورت جديدي به روابط بين­المللي و نظام جهاني بخشيد.(هفدهم تا بيستم) 19)نظامات سياسي،اقتصادي جديد فرهنگ غرب در دو سده­ي نوزدهم و بيستم،جوامع غربي را به چه صورتي درآورد؟(جوامع غربي را به صورت جوامع مركزي و ديگر جوامع را به صورت جوامع پيراموني درآورد.)         شكل­گيري نظام نوين جهاني 20)در فرايند تكوين نظام نوين جهاني مراحل چهارگانه­ي زير رُخ داد: اوّل:پيدايش قدرت­هاي سياسي سكولار دوم:پيوند قدرت با تجارت،سرمايه و صنعت سوّم:به خدمت گرفتن مبلّغان مذهبي و سازمان فراماسونري چهارم:ادغام جوامع در نظام جهاني استعمار 21)زوال تدريجي قدرت كليسا منجر به حاكميّت قدرت­هاي منطقه­اي....................... شد.(فئودا ل­ها و اربابان بزرگ) 22)با ....................... دولت­هايي شكل گرفت كه به طور رسمي،گُسست خود را از دين اعلام كردند.(انقلاب فرانسه) 23)دولت ـ ملت­هاي جديد از چه طريقي پديد آمدند؟ با انقلاب فرانسه دولت­هايي شكل گرفت كه به طور رسمي،گسست خود را از دين اعلام كردند.اين دولت­ها برخلاف حكومت­هاي گذشته،خود را با هويتي ديني و معنوي نمي­شناختند؛بلكه خود را در ابعاد جغرافيايي،تاريخي و خصوصاً نژادي و قومي تعريف مي­كردند. 24)چه عواملي سبب شد تا صاحبان ثروت،جايگاه برتري نسبت به زمينداران پيدا كنند؟ (رشد تجارت،بردگي سياه­پوستان آفريقايي و انتقال آن­ها به مزارع آمريكايي و انتقال ثروت به جوامع اروپايي) 25)دولت­ها براي تقويت قدرت خود نياز به ............................ داشتند،و بازرگانان براي تجارت و سود،نيازمند ........... .................... دولت مردان بودند.(سرمايه و پول بازرگانان ـ حمايت ناوگان نظامي) 26)عنصر ديگري كه برفرايند انباشت ثروت و موقعيت سرمايه­ داران افزود؛چه بود؟(صنعت) 27)كشورهاي غربي،براي تأمين نيازهاي اقتصادي خود،به چه نيازهايي داشتند؟ (مواد خام ـ نيروي كار ارزان ـ بازار مصرف كشورهاي غيرغربي) 28)كشورهاي غربي براي تأمين منافع اقتصادي خود،نيازمند به در هم شكستن چه چيزهايي بودند؟ (نيازمند در هم شكستن مقاومت­هاي فرهنگي اقوامي بودند كه سلطه و نفوذ آن­ها را تحمل نمي­كردند.) 29)كشورهاي غربي براي درهم شكستن مقاومت فرهنگي كشورهاي ديگر،در نخستين مرحله از چه ابزارهايي استفاده كردند؟(از مبلّغان مذهبي و سازمان­هاي فراماسونري) 30)دولت­هاي سكولار غربي در حمايت از ........................ انگيزه­ي ديني نداشتند.(مبلّغان مسيحي) 31)دولت­هاي سكولار غربي،از تبليغ مسيحيّت،براي چه موردي استفاده مي­كردند؟(براي بسط جهاني قدرت خود) 32)دولت­هاي سكولار غربي،با تبليغ مسيحيّت،............را دچار اختلال مي­كردند.      (فرهنگ عمومي جوامع غيرغربي) 33)انبوه رعيت در نظام فئودالى فرصت ................ نداشتند.(تحرك اجتماعي و جغرافيايى) 34)در قرون وسطي،بنّاهايى كه براي ساختن قصرها و كليساها در شهرهاى مختلف تردد داشتند،از ................ واحدي برخوردار بودند.(هويت صنفي) 35)چه عواملي موجب مي­شد بر انسجام صنفي بنّاهايي كه در قرون وسطي فعاليت داشتند؛افزوده شود؟ (روابط استاد شاگردى كه همراه انتقال مهارت­هاى فنى ايجاد مي­شد.) 36)آرمان سياسي فراماسونرها ....................... است.(جهان وطني يا كاسموپوليتيسم) 37)شعارهاي انساني و سياسي فراماسونرها چگونه بود؟ (علاوه بر مخالفت با نظام اشرافى،هويتى ضد دينى داشت.) 38)غرب هنگام هجوم به مناطق غيرغربى از ............................ براي تأمين نيازهاي نوين خود كمك گرفت.           (سازمان­هاي ماسوني) 39)مهم­ترين عنصر براي ادغام جوامع غيرغربي در نظام جهاني جديد چه بود؟(استعمار) 40)كشورهاي استعمارزده به دو نوع تقسيم مي شوند،نام برده توضيح دهيد. برخي از آن­ها به طور مستقيم به تصرف كشورهاي استعمارگر درآمدند و به طور كامل تصرف شدند؛ولي جوامعي كه از قدرت مقاومت بيش­تري برخوردار بودند و كشورهاي  غربي نمي­توانستند به صورت مستقيم آن­ها را تحت سلطه­ ي سياسي خود درآورند،از طريق نفوذ اقتصادي،سياسي و فرهنگي در جامعه­ي جهاني جديد ادغام شدند.در دوره­ي استعمار اين گونه جوامع تحت نفوذ كشورهاي استعمارگر قرارگرفته و در شرايط نيمه استعماري  به سر مي­بردند. 41)در دوره­ي استعمار،جوامعي كه از قدرت مقاومت بيش­تري در برابر كشورهاي استعمارگر غربي برخوردار بودند، به صورت مستقيم تصرف نشدند؛برنامه كشورهاي استعمارگر در مورد آن­ها چه بود؟ (از طريق نفوذ اقتصادي،سياسي و فرهنگي در جامعه­ي جهاني جديد ادغام شدند.تحت نفوذ كشورهاي استعمارگر قرارگرفته و در شرايط نيمه استعماري  به سر مي­بردند.) 42)كدام كشورها در جامعه­ي جهاني جديد از طريق غيرمستقيم ادغام شدند و در شرايط نيمه استعماري به سر مي­بردند،كدام­اند؟ (چين،عثماني و ايران) 43)جوامع استعمارزده به رغم مقاومت هايي كه طي قرن بيستم انجام دادند،با............... و ................... مواجه شدند. (استعمار نو ـ استعمار فرانو) 44)چين در قرن نوزدهم،از چه طرقي،به صورت كشوري ضعيف درآمد؛به طوري­كه هر بخش آن تحت تسلط يكي از كشورهاي اروپايي بود؟ (از طريق تهديد نظامي،نفوذ گروه­هاي مبلّغ مسيحي و روابط اقتصادي) 45)كدام كشور آسيايي در قرن نوزدهم از طريق تهديد نظامي،نفوذ گروه­هاي مبلّغ مسيحي و روابط اقتصادي،به صورت كشوري ضعيف درآمد؟(چين) 46)بزرگ­ترين امپراطوري اسلامي در قرن نوزدهم،.............. بود.(عثماني) 47)قلمروي عثماني كه بزرگ­ترين امپراطوري قرن نوزدهم بود؛شامل چه مناطقي مي­شد؟ (عربستان،عراق،سوريه،فلسطين،مصر،تركيه كنوني تا بلغارستان و بالكان (از جمله بوسني كنوني) 48)عثماني بزرگ­ترين امپراطوري اسلامي در قرن نوزدهم،در اثر نفوذ چه عواملي از هم پاشيد؟ (در اثر نفوذ گرو ه­هاي مبلّغ مسيحي و فراماسونري،تهديد نظامي و روابط اقتصادي) 49)مجموعه كشورهايي كه در دوره­ي نفوذ كشورهاي استعمارگر اروپايي،از امپراطوري عثماني جدا شدند و هر يك تحت سيطره­ي جوامع اروپايي قرار گرفتند؛كدام­ها بودند؟(مصر،سوريه،لبنان،اردن،عربستان،عمان،يمن،عراق و كويت) 50)ژاپن از قرن هفدهم و بعد از نفوذ مسيحيّت،چطور مجبور به برقراري روابط تجاري با كشورهاي اروپايي شد؟(با تهديد كشورهاي اروپايي)                                                              

  درس8:تحولات نظام جهاني تحولات اقتصادي  سياسي

1)نظام جهاني،ابعاد ............ ، ............ و .............. دارد.(اقتصادي ـ سياسي ـ فرهنگي) 2)نظام جهاني،پس از حضور ................ در ابعاد اقتصادي،سياسي و فرهنگي تحولاتي را در پي داشته است.(استعمار) 3)عملكرد اقتصادي كشورهاي غربي ابتدا در چه چارچوبي،شكل گرفت؟(دولت ـ ملت­هاي جديد) 4)قدرت سياسي كشورهاي غربي كه در چارچوب دولت ـ ملت­هاي جديد شكل گرفته بود؛به چه چيزي هماهنگ بود؟ (با منافع اقتصادي صاحبان ثروت،صنعت و تجارت) 5)رقابت­هاي سياسي استعمارگران به ويژه در ................. با منافع اقتصادي آنان پيوند مي­خورد.(مناطق استعمار زده) 6)نظام اقتصادي كشورهاي غيرغربي پيش از استعمار،اغلب چگونه و چه ويژگي­هايي داشت؟ (اغلب در تعامل با محيط جغرافيايي خود و به گونه­اي مستقل عمل مي­كرد.روابط تجاري نيز در حدّي نبود كه استقلال سياسي آنان را در معرض خطر قرار دهد.) 7)اقتصاد كشورهاي استعمار شده و تحت نفوذ در چه راستايي تغيير مي­يابند؟ (در راستاي پاسخ به نيازهاي اقتصادي كشورهاي غربي) 8)اقتصاد كشورهاي استعمار زده و تحت نفوذ،چند ويژگي­ مهم دارد؟(هفت مورد) 9)اقتصاد كشورهاي استعمار زده و تحت نفوذ،چه ويژگي­هاي مهمي را دارد؟ 1)بازار مصرف كالاهاي توليد شده­ي كشورهاي غربي 2)تأمين كننده­ي نيروي كار و مواد خام مورد نياز كشورهاي غربي 3)سوق داده شدن به سوي اقتصاد تك محصولي(يعني صادرات محدود به يك ماده­ي خام) 4)از دست دادن قدرت چانه­زني در اقتصاد جهاني به دليل تك محصولي شدن اقتصاد آن­ها كه وابستگي اقتصادي به كشورهاي استعمارگر،نتيجه­ي آن است. 5)وابستگي اقتصادي موجب غيرمتعادل شدن مبادلات تجاري در سطح جهاني با كشورهاي استعمارگر غربي مي­شود. 6)انتقال برخي از صنايع وابسته به كشورهاي استعمار زده،در جهت منافع بيش­تر كشورهاي استعمارگر غربي. 7)وابستگي كشورهاي استعمارزده،امكان عبور از مرحله­ي استعمار به استعمارنو را براي كشورهاي استعمارگر پديد مي آورد. 10)اقتصاد تك محصولي كشورهاي تحت نفوذ و استعمار زده،به چه معنايي است؟ (صادرات آن­ها،به يك ماده­ي خام محدود مي­شود.) 11)تك محصولي شدن اقتصاد كشورهاي استعمارزده،چه قدرتي را در اقتصاد جهاني آن­ها مي­گيرند؟                            (قدرت چانه­زني) 12)تك محصولي شدن اقتصاد كشورهاي استعمار زده و تحت نفوذ،كه قدرت چانه­زني آن­ها را در اقتصاد جهاني از آن­ها را گرفته؛چه نتيجه­ي مهمي را در پي خواهد داشت؟(وابستگي اقتصادي آن­ها به كشورهاي استعمارگر) 13)كشورهاي غربي به...........................،برخي از صنايع وابسته را به كشورهاي استعمار زده منتقل مي­كنند. (اقتضاي بازار مصرف) 14)انتقال برخي از صنايع وابسته به كشورهاي استعمار زده در چه جهتي عمل نمي­كند؟ (در جهت استقلال يا تعديل جهاني ثروت كشورهاي استعمار زده) 15)چرا وابستگي كشورهاي استعمارزده،مسأله­اي است كه امكان عبور از مرحله­ي استعمار به استعمارنو را براي كشورهاي استعمارگر پديد مي­آورد؟ (زيرا كشورهاي غربي بعد ازآن­كه با مقاومت­هاي سياسي و نهضت­هاي آزادي بخش كشورهاي استعمارزده مواجه مي شوند،استقلال سياسي واقتصادي كشورهاي استعمارزده را به رسميت مي­شناسند؛امّا اقتصاد وابسته­ي كشورهاي استعمار زده،دولت­هاي مستقل اين كشورها را ناگزير از قرارگرفتن در چرخه­ي نامتعادل جهاني توزيع ثروت مي­كنند.) 16)اقتصاد ايران تا دوران قاجار برمدار ............. و .............. شكل مي­گرفت.(دام­داري ـ كشاورزي) 17)تخته قاپوكردن ايلات،در دوران ................ و انقلاب سفيد در دوران ....................... در ايران شكل گرفت.        (رضاخان ـ محمد رضا پهلوي)          افول دولت ملت­ها و جهاني شدن 18)دولت ـ ملت­هاي جديد حاكميت­هاي سياسي ـ اقتصادي نويني بودند كه نخستين بار در................. با ....................... پديد آمدند.(اروپاي غربي ـ افول قدرت كليسا) 19)دولت ـ ملت­هاي جديد در اروپاي غربي،با ........................... پديد آمدند.(افوق قدرت كليسا) 20)دولت ـ ملت­هاي جديد برخلاف حاكميت­هاي پيشين،................... براي خود قايل نبودند و صورتي كاملاً ................ داشتند.(هويتي ديني و معنوي ـ سكولار و دنيوي) 21)به واحدهاي اجتماعي كه در سرزميني به نام كشور مستقرند و داراي نظام سياسي،اقتصادي،آموزشي يگانه­اي هستند،ازآن جهت كه اعضاي آن خود را «ملت» مي­شناسند و توسط يك دولت اداره و نمايندگي مي­شوند،چه مي­گويند؟(دولت ـ ملت)ـ ص58 پاورقي 22)به دولت ـ ملت­ها، ........................... و .......... نيز گفته مي­شود.(گروه سرزميني ـ جامعه)ـ ص58 پاورقي 23)هويت اغلب دولت ـ ملت­ها چگونه هويتي است؟(هويتي ناسيوناليستي و قوم­گرايانه) 24)درهويت سازي­هاي جديد،ابعاد ................بخش­هاي مختلف با كاوش­هاي باستان شناسان شناسايي شده و برجسته مي شود.(نژادي و قومي) 25)اقتصاد سرمايه محور،در حركت­هاي آغازين خود،نيازمند به حمايت چه چيزهايي بود؟ (حمايت سياست­هاي قومي و منطقه­اي بود.) 26)در اقتصاد سرمايه محور،به تدريج چه مواردي موجب شد از اهميت مرزهاي سياسي كاسته شود؟ (انباشت ثروت ـ  پديد آمدن شركت­هاي بزرگ چند مليتي ـ گسترش صنعت ارتباطات) 27)با شكل گيري ...................... و ............................، سرمايه­گذاري شركت­هاي بين المللي به منطقه­اي خاص محدود نمي شود.(نهادهاي بين المللي ـ بازارهاي مشترك منطقه­اي) 28)دولت ـ ملت­هاي جديد در اقتصاد سرمايه محور،با استفاده از چه امكاناتي،تغييرات اقتصادي در سطح جهاني را شناسايي و مديريت مي­كنند؟(با استفاده از شبكه­هاي عظيم اطلاعاتي) 29)كانون­هاي ثروت و قدرت براي حفظ منافع خود،از طريق ........................ موانع موجود برسر راه تجارت بين المللي را نيز برمي­دارند و ...................... كشورهاي مختلف و سياست­هاي ملي را ................ مي­سازند. (سازمان­هاي بين اللملي ـ استقلال اقتصادي ـ مخدوش) 30)برخي معتقدند،جهاني شدن چگونه فرايندي است؟ ـ (نظر گيدنز) (جهاني شدن،فرآيندي است كه هيچ اعتنايي به مرزهاي ملّي ندارد جهاني شدن درحال ايجاد نظم نويني است كه جريان­هاي نيرومند تجارت و توليد  بين المللي آن را پيش مي­راند.) 31)چالش­ها و تضادهايي كه با جهاني شدن صورت مي­گيرد،بيش­تر توسط .......... انجام مي­شود،كه فراتر از ................ دولت­ها عمل مي­كنند.(جنبش­هايي ـ مرزهاي سياسي) 32)چند مورد از مقاومت­هايي كه در قالب پيمان­هاي منطقه­اي بين دولت­ها در برابر سياست جهاني­سازي قدرت­هاي برتر اقتصاد اروپايي و آمريكايي شكل گرفته­اند؛نام ببريد. (جنبش عدم تعهد،اتحاديه­ي عرب،سازمان كنفرانس اسلامي،جامعه­ي كشورهاي آسياي جنوب شرقي(سيتو))          امپراطوري رسانه،علم و فرهنگ 33)جوامع از ديرباز از چه طريقي با يك­ديگر برخوردهايي داشته­اند و نتيجه­­ي اين برخوردها چه بود؟ (از طريق تجارت،مهاجرت،جنگ و غيره ـ و اين برخوردها سبب انتقال و اشاعه­ي فرهنگ­ها مي­شده و مبادلات  فرهنگي از اين طريق شكل مي­گرفته است.) 34)اشاعه و مبادلات فرهنگي چگونه شكل گرفته است؟ (برخوردهايي كه از ديرباز از ُطرق مختلف ميان جوامع وجود داشته است.) 35)برخورد استعماري غرب با ديگر جوامع (غيرغربي)موجب چه چيزي شد؟ (موجب شد تا جوامع غيرغربي از نظر اقتصادي و سياسي در موضع ضعف قرار گيرند.اين پديده اغلب نوعي خود باختگي فرهنگي را نيز در آن­ها ايجاد مي­كرد.) 36)برخورد استعماري غرب با ديگر جوامع،اغلب نوعي ................. را در آن­ها ايجاد مي­كرد.(خودباختگي فرهنگي) 37)خودباختگي فرهنگي،چه حالت و نتيجه­اي را براي كشورهاي استعمار زده در پي خواهد داشت؟ (جامعه،حالت فعّال و خلّاق خود را در گزينش عناصر فرهنگي ديگر از دست مي­دهد و در نتيجه،عناصر فرهنگ ديگري كه در قبال آن به خودباختگي دچار شده است،بدون تحقيق و گزينش و به گونه­اي تقليدي فرا گيرد.) 38)از دست دادن مديريت گزينش عناصر مناسب فرهنگ غربي براي كشورهاي استعمار زده،چه نتيجه­اي را در بر خواهد داشت؟ (غرب مديريت انتقال را در چارچوب اهداف اقتصادي و سياسي خود به دست مي­گيرد.) 39)عنصر نويني كه جهان غرب را در مديريت انتقال عناصر فرهنگ غربي ياري مي­كند؛........................ نام دارد. (صنعت ارتباطات) 40)توسعه­ي صنعت ارتباطات،چه نتايجي را داشته است؟ (فاصله­هاي زماني و مكاني را كوتاه و جهان را كوچك كرده و آن را به صورت دهكده­اي واحد در آورده است.) 41)موقعيت برتر كشورهاي غربي و در رأس آن­ها آمريكا،در عرصه توليد و پخش رسانه، سبب شده است تا ناظران بسياري،از ........................ نيز سخن گويند.(امپراطوري رسانه­اي) 42)چرا كشورهاي كم­تر توسعه يافته در برابر امپراطوري فرهنگي تازه تأسيس شده،بسيار آسيب پذيرند؟ (زيرا منابع و امكانات لازم براي حفظ استقلال فرهنگي خود را ندارند.) 43)ساختمان مركزي و مديريت تمامي بيست غول رسانه­اي جهان در .......................... قرار دارد؛ و اكثريت آن­ها در ......................... اند.(كشورهاي صنعتي ـ ايالات متحده) 44)چند مورد از غول­هاي رسانه­اي جهان كه آمريكايي­اند:(تايم وارنر ـ ديسني و ياكوم) 45)شكي نيست كه محصولات فرهنگي غربي از طريق ................................. در سراسر كره­ي زمين اشاعه مي­يابند. (رسانه­هاي الكترونيك) 46)تجمّع قدرت رسانه در دست صاحبان ثروت و كانون­هاي صهيونيستي،چه نتايجي داشته است؟ (نه تنها هويت فرهنگي جوامع غيرغربي را متزلزل مي­گرداند؛بلكه به گونه­اي آشكار،ارزش­هاي دموكراتيك جهان غرب را نيز به سُخره مي­گيرد.) 47)اين عبارت،از كدام­يك از جامعه شناسان معاصر اروپايي است؟ «بسياري از منتقدان،نگران اين هستند كه تجمع و تمركز قدرت رسانه در دست چند شركت يا چند فرد قدرتمند، موجب تضعيف سازوكارهاي دموكراسي مي شود.» ـ (گيدنز) 48)اطلاعاتي درباره­ي روبرت مرداك: (صهيونيستي ـ در استراليا به دنيا آمده ـ يكي از پيشگامان اقتصادي ـ رييس يكي از بزرگ­ترين امپراطوري­هاي رسانه­اي جهان ـ در سال­هاي اخير سرمايه­گذاري هنگفتي روي صنعت پُرسود تلويزيون ماهواره­اي ديجيتالي،خصوصاً پوشش رويدادهاي زنده­ي ورزشي مثل بسكتبال و فوتبال ـ قدرت مرداك با توجه به گسترش جهاني­اش به آساني مهار نمي­شود. ـ قدرت او در حدّي است كه مي­تواند روي حكومت­ها اعمال نفود كند.ـ شالوده­ي قدرت مرداك بسيار وسيع؛ امّا سايه­وار و ناپايدار نيز هست.) 49)ماهيت كسب و كار رسانه­اي و مخابراتي اين است كه .............. و ............... .(همه جا هست ـ هيچ جا نيست.) 50)جهان غرب،از طريق ............،در وسيع­ترين شكل،................. جوامع غيرغربي را مديريت مي­كند. (رسانه ـ فرهنگ عمومي) 51)تربيت نخبگان كشورهاي غيرغربي بيش­تر با چه روش­هايي انجام مي­شود؟ (با تثبيت مرجعيت علمي غرب و توزيع هدفمند علوم طبيعي و انساني) 52)علوم انساني غربي بر چه بنيان­هايي قرار گرفته و شكل يافته است؟ (هستي شناختي،انسان شناختي و با روش­هاي معرفتي بعد از رنسانس) 53)عميق­ترين نقش را در توزيع جهاني فرهنگ غربي چه چيزي ايفا مي­كند؟ (ترويج علوم انساني غربي در كشورهاي غيرغربي) 54)چرا ترويج علوم­انساني غربي دركشورهاي غيرغربي،عميق­ترين نقش رادرتوزيع جهاني فرهنگ­ غربي ايفا مي­كند؟ (زيرا اين علوم موجب مي شوند تا فرهنگ­هاي معنوي و ديني،هويت خود را از نگاه فرهنگ غربي بازخواني كنند.اين پديده،فرهنگ­ها را از علمي كه مبتني بر بنيان­هاي معرفتي ديني و قُدسي شان باشد،محروم مي گرداند.) 55)جهان غرب تلاش مي­كند از طريق ........،فرهنگ عمومي جوامع غيرغربي را مديريت كند.(رسانه­)

به نام خدا

نقد وبررسی سوالات جامعه شناسی 2 در خرداد 1391

1-     تعداد سوالات تستی ؛صحیح و غلط ؛کوتاه پاسخ بسیار زیاد است و بارم در نظر گرفته شده برای سوالات فوق بالاتر از حد استاندارد است .

2-    تعداد سوالات تشریحی کم است و بارم در نظر گرفته شده از حد استاندارد کمتر است.

3-    بیشتر سوالات در سطح دانشی طراحی شده است .

4-    از سوالات مقایسه ای  استفاده نشده است.

5-    در سوال یازده پاسخ در کتاب به صورت تشریحی می باشد . ولی طراح پاسخ موردی خواسته که همین عامل باعث شده تعداد بسیاری از دانش آموزان نتوانند به سوال فوق پاسخ دهند.

6-    در سوال 1 تعداد پاسخ های ص و غ برابر نیست. یک غلط و 3 صحیح  که در سوالات استاندارد باید برابر در نظر گرفته شود.

7-    در نگارش فاصلۀ مناسب رعایت نشده و سوالات به هم نزدیک است.

8-    پاسخ نامۀ در نظر گرفته شده برای دانش اموزان بسیار نامناسب با خطوط نزدیک به هم که تصحیح اوراق با مشکل فراوان همراه بود.

9-    در مجموع سوالات در حد دانش اموز متوسط پایین طرح شده و انتظار می رفت درصد قبولی بالا باشد.

                                                                   معصومه اقایی

                                                سرگروه علوم اجتماعی ناحیه یک کرج

                                                                       23/8/1391

 

به نام خدا

مقایسه میانگین درصد قبولی جامعه شناسی 2 در دو سال 90-1389 ناحیه یک کرج

 

در مجموع درصد قبولی درس جامعه شناسی 2 در سال 90 نسبت به سال 89  حدود 7/4 درصد افزایش داشته است. که دلایل آن عبارتند از:

1-    تغییر کلی کتاب و کاهش حجم آن وتناسب با ساعات تدریس

2-  برگزاری کلاس آموزش ضمن خدمت برای همکاران

3- تخصصی شدن کتاب و استفاده از همکاران متخصص

4-  برگزاری کارگاه های آموزشی برای همکاران در گروه های آموزشی

5-   بازدید سرگروه ها از مدارس و رسیدگی به کار همکاران

6-  طراحی سوالات  استاندارد

                                                   

                                                         معصومه آقایی

                                    سرگروه علوم اجتماعی ناحیه یک کرج

                                                   23/8/91

 

 

 

موضوع:ارزش های اجتماعی

گردآورنده:معصومه آقایی

 

 

 

 

 

 

                 مقدمه

 

 ارزشهای اجتماعی ( social values)

 

مفهوم ارزش ، از مفاهیم پیچیده با کاربرد بسیار متنوع است. این واژه در فلسفه،حقوق،روانشناسی، علوم اقتصادی،سیاست، جامعه شناسی وعلم اخلاق به معانی متفاوتی در نظر گرفته شده است.بعلاوه درون هر رشته نیز تعریف یکسانی از آن وجود ندارد.

در فرهنگ فلسفی لالاند ، مفهوم ارزش در ارتباط با اشیاء کارکرد آ نها و نسبت انسان با آنها،در چهار بعد به کار گرفته است :

1) تا چه حد مورد آ رزو و علاقۀ فرد یا گروه است . ( درجۀ تعلق ارزشی)

2) چه مقدار شایستگی توجه و علاقه مندی دارد. (ارزش ذاتی)

3)چه هدفی را بر آورده می سازد. (ارزش کارکردی)

4)در یک گروه و زمان معین، چه مقدار ارزش مبادله ای دارد.(ارزش مبادله ای).( آلن بیرو،1366، ص 244-245)

ارزش در جامعه شناسی به معنای خوب یا بد، شایسته و مطلوب و نا شایست و نا مطلوب نزد  یک فرد یا گروه تعریف شده است.( گیدنز ، 1373،ص162).

بروس کوئن در کتاب مبانی جامعه شنا سی می نویسد: ارزش ها احسا سات ریشه دار و عمیقی است که اعضای جامعه در آن شریکند، این ارزشها اعمال و رفتار جامعه را تعیین می کنند.(( هر جامعه ای برای زندگی خانوادگی، حفظ موازین دینی ، رعایت حقوق والدین،حفظ ادب و احترام به بزرگترها،ارزش بسیاری قائل است، گرچه از این ارزشها تعبیر و تفسیر های متفاوتی می شود و به صورت وسیع و عمیقی در هر جامعه ای رواج دارد.( کوئن،1369،ص61)

  در دیگر نهادهای اجتماعی هم ارزشهای خاصی حاکمیت دارد که به مجموعۀ این ارزشها در یک جامعه نظام ارزشهای آن جامعه اطلاق می شود.(نگارنده)

هم چنین ارزشها عقاید ریشه داری است که گروه اجتماعی هنگام سوال در بارۀ خوبی ها ، برتریها و کمال مطلوب به آن رجوع می کند، شاید برای یک گروه موارد زیر دارای ارزش باشد: ادامۀ تحصیل در دانشگاه ، زندگی خانوادگی، مال ومنال ، موقعیت شغلی،آ راستگی،کنجکاوی،دین تنا سب بد نی و.... با ادامۀ این سلسله ارزشها می توان گفت که یک گروه ممکن است برای اموری ما نند تاخیر در کارها، خواب آلودگی،تنبلی و ما نند ،آن ارزش منفی قا ئل شود.( همان،ص73)

گی روشه تحت تاثیر دورکیم و پارسونز ،ارزشها را پایۀ نمادین کنش دانسته است و می گوید: ارزش شیوه ای از بودن یا عمل است که یک شخص یا جمع به عنوان آرمان می شناسد و افراد یا رفتارهایی را که بدان نسبت داده می شوند مطلوب ومشخص می سازد.(روشه، صص 77-76)

 

ویژگی های ارزش ها

 

1- از جنس امور ذهنی و معرفتی هستند، گرچه آثار و تجلی عینی آن در هنجارها مشخص می گردد.

2- ضرورتهای قطعی هستند.

3-درون ارزشها، بین ارزشها و سایر عناصر فرهنگ و نظام اجتماعی ،ارتباط سلسله مراتبی و ساختاری وجود دارد.

4- تعلق به ارزشها دارای در جات متفاوت است.

5- به لحاظ درجۀ اهمیت موضوع ،جنس موضوع،سطح،منبع الهام بخش ارزش،دایرۀ شمول موضوعی و سطح پذیرش ارزش به لحاظ فردی و جمعی انواع گوناگون دارند.(طالبی،1385 ، ص19)

ارزشها از یک جامعه به جامعۀ دیگر متفاوت است، اما ارزشهای جهان شمول و مشترک نیز وجود دارد مانند یکتاپرستی( نگارنده).

 

رابطۀ ارزشها و اخلاق

 

اخلاق به لحاظ معنایی نزدیک ترین مفهوم به ارزش است. در این که اخلاق مجموعه ای از قواعد است اجماع وجود دارد.هم چنین در اکثر نظریه های اخلاق، جهت گیری به سوی فرد دیگری پذیرفته شده است.یعنی قواعد اخلاق،عمل افراد رادر رابطۀ با فرد دیگری تعریف می کنند.

 

نظریه های اخلاق دو دسته اند:

 

پیامد گرا و غیر پیامد گرا :

 

در تئوری اخلاق پیامد گرا ،بر اساس نتایج خوب یا بد اعمال در مورد آنها قضاوت می شود، در حالیکه در نظریه های غیر پیامدگرابه مسائلی مانند نفس عمل توجه می شود.نظام های اخلاقی ثابت و قطعی غیر پیامدگرا هستند. نظام های اخلاقی مذهبی و عقلی در این گروه قرار ذارند که نفس عمل اهمیت دارد نه نتیجۀ آن . به نظر می رسد نظریه های پیامد گرا در نهایت غیر اخلاقی شود چرا که لذت، سود و نفع را جایگزین امری اخلاقی می کند.

پس اخلاق شامل اصول و قواعدی عملی است که توسط کنشگران به عنوان قاعدۀ مطلوب پذیرفته می شوند وبه سوی دیگری رهنمون هستند، در نتیجه جنس اخلاق از جنس ارزشهاست.(همان)

 

ارزش و هنجارهای اجتماعی

 

ارزش ها چند تفاوت عمده با هنجارها دارند:

1- ارزش به تصورات ذهنی فردی یا اجتماعی اشاره می کند ، حال آ نکه هنجار به شیوه ای از رفتار اشاره دارد.

2- ارزش فراتر از موقعیت هاست، حال آ نکه هنجار اجتماعی تجویز یا منع کنندۀ رفتار خاص در موقعیتی خاص است.

3- ارزش بیشتر جنبۀ شخصی و درونی دارد، حال آنکه هنجار حاصل اتفاق نظر است و برای شخص جنبۀ بیرونی دارد.( امیری، 1385،ص26)

4- بعضی از ارزشها در اثر تداوم تبدیل به هنجار می گردند.

 

 

تنوع و  دگر گونی ارزشهای اجتماعی

 

ارزشهای اجتماعی در ارتباط با ویژگی های حیات اجتماعی جوامع مختلف نسبی هستند ، پدیده ای ممکن ا ست در جامعه ا ی ارزش ودر جامعۀ دیگر ضد ارزش باشد. هم چنین ارزشهای یک جا معه ممکن ا ست از یک قشر به قشر دیگر متفا وت بوده یا حتئ متضا د با شد. مثلا اخلاق، رفتار، ذوق و سلیقه، سبک زندگی کارگر،کارمند و سر مایه دار متفاوت ا ست ودر طول زما ن تطور می یا بد . یا پدیده ای در یک دوره از تاریخ ارزش شناخته شده و در دوره ای دیگر نا مطلوب و بی ارزش با شد.

ارزش اجتماعی در زمان تغییر می کند،اهمیت و اعتبار آ ن کم می شود و جای خود را به ارزش دیگری میدهد یا بر عکس اهمیت بیشتری کسب می کند.، وثوقی،1370،ص189)

البته در این تغییر و تحولات ارزشی دگرگونیهای سیا سی،اقتصادی و فرهنگی بسیار موثر ا ست ، مانند ارزش داشتن فرزند زیاد در دورۀ گذ شته و داشتن فرزند کم در دورۀ کنونی به علت مشکلات اقتصا دی و....(نگارنده)

 

دسته بندی ارزشهای ا جتما عی

 

در کتاب فرهنگ علوم اجتماعی ارزشها به صورت زیر دسته بندی شده است:

1-                    ارزشهای دینی که با معنای تام هستی و والاترین هدفهای انسان ارتباط دارند و با ایمان به روابط بین انسان و خدا شکل می گیرند.

2-                    ارزشهای اقتصادی

3-                    ارزشهای حقوقی که قانون مشخص کنندۀ آ نهاست و قواعدی هستند در جهت سازمان دادن و کنترل روابط بین انسانها که نهادینه شده و پذیرفته شده ا ند.

4-                    ارزشهای اخلاقی که مربوط به علم اخلاق در سطح شخصی و اجتماعی هستند.

5-                    ارزشهای سیاسی که با خدمت به جامعه به منظور رفاه مادی و شیوه های تحقق این هدف، در ارند.

  6- ارزشهای فرهنگی، یعنی تمام ارزشهایی که ارزشگذاری بر انسانها را در سطح و از دیدگاه فرهنگی تحقق می بخشند. این ارزشها با انواع شکلهای حیات ا نسانی ، از جهات گوناگون،اعم از ادبی، عتمی، فنی و هنری ارتباط می یابند.(بیرو،1366،ص445)  

ثروت ، قدرت ، تجربه ، دا نش ، محبت ، احترام ،تقوا ، دیانت ،سلامت و ارزشهای اخلاقی وما نند آ نها نمونه هایی از ارزشها ی اجتماعی هستند که دستیابی به هر یک ممکن به کسب ارزش دیگری منجر شود و یا بدست آوردن ارزشهای مشابه را میسر سازد.مثلا دیا نت محبت و احترام را به همراه دارد. یا کسب علم زمینۀ دستیابی به شغل و احترام ومنزلت و قدرت می باشد.(نگارنده)

 

کار کرد های دین و نهادینه سازی ارزشهای اجتماعی(SOCIAL VALUES  HNSTITUTE   AND  RELIGION   FUNCTIONS)

 

دین نقش تعیین کننده ای در حیات اجتماعی دارد، دین علاوه بر معنا کردن جهان بینی بشر و پاسخ به دغدغه های ذهنی نوع انسان در خصوص مبنا و وجود که سبب پدید آمدن نوعی ا قناع اجتماعی می شود، کار کردهای ا ساسی دیگری هم دارد. دین سر چشمۀ جوشان ارزشهای مورد نیاز فردی برای رسیدن به آ رمان انسان کامل را با اتصال به یک منبع مقدس به افراد عرضه می کند، و با ارا ئۀ فرمانهای اخلاقی و اندرز های اجتماعی باعث رسیدن به زندگی متعادل و هدفمند افراد می گردد و چارچوب تعریف شده ای از تیپ ایده آل ( MODEL TYPE ) ا نسان مذهبی و ویژگیهای یک آ رمان شهر و مدینۀ فا ضله به دست می دهد، به انسان می آ موزد چگونه باید زیست، چگونه با دیگران تعامل داشت و ارزشهای ماندگار یک انسان الهی را برای رسیدن به ارزشی مطلق( خدا) که یکتا و پاک از هر کم و کاستی است ، عرضه می دارد. 

به رغم آ نکه فروید دین را یک توهم می دا  ند در عین حال ضروذت ا نکار ناپذیر باور دینی و ارا ده ای نیرومند تر از خرد را دو کار کرد مهم دین می دا ند ، ودر جملۀ معروفی می گوید: مو منان با پذیرفتن روان رنجوری جهانی، خودشان را از شر روان رنجوری شخصی رها می سازند.(همیلتون، 1377، ص102)

را د کلیف بروان مردم شناس ا نگلیسی می گوید: دین نیز مانند اخلاق و قا نون بخش

 مهم و حتئ  ا ساسی دستگاه اجتماعی و جزئی از ان نظام پیچیده ا ست که ا نسا نها با

 آ ن می توا نند ، در یک تنظیم سا ما نمند روا بط اجتماعی با هم زندگی کنند.(همان)

ما کس وبر نوعی رهیا فت روان شنا ختی در مورد دین مطرح میکند که در بر گیرندۀ مبا نی عقلی و عا طفی دین است و عقیده دارد هر آئین مذهبی ا سا سا از محتوای بشا رتها و اصول اعلام شده اش تاثیر می پذیرد.(همان)  

نتیجۀ بحث فوق : دین توا نایی زیا دی در خلق ارزشهای جدید و نیز حرا ست ا زآنها دارد و می توا ند بر نها دها ی اجتماعی و افرا د اثر گذارد.

 

کنش متقا بل ا عضا ی جا معه و ارزشهای ا جتما عی

 

در تمام جوا مع ، رویکرد افراد به ارزشهای اجتماعی مشا به است.  معمولا هرا رزش زمینۀ رسید ن به ارزشهای دیگر را .فرا هم می کند. مثلا ارزش علم زمینۀ رسیدن به قدرت و ثروت ا ست . مثلا ارزش علم منحصر به دا نش ا ندوزی نیست، اگر هدف از کسب علم رسیدن به قدرت سیاسی است ، در اینصورت علم به ارزش دیگری به نام قدرت تبددیل شده ا ست .

ا رزشهای ا جتماعی تا زمانیکه با سایر ا رزشها ارتباط ارگا نیک دارند ما ندگارند، ا ما به محض محدود شدن دامنۀ ارتباط یا ایجاد اختلال     درا رتباط علائم حیاتی ا رزشها رو به نیستی می رود. یکی ا ز را ههای حفظ ارزشها ، رشد و تقویت هم    زمان چند ا رزش در وجود ا فرا د جا معه     ا ست . هم چنین ارزشها تا زما نیکه منا فع ملی ، ا صول و آ رما نهای ا عتقادی ، نوع دوستی، همبستگی و... را در زمینه های کا ربردی حفظ کنند،  ما ندگا رند.( نگارنده)

 

سر پیچی از ارزشهای اجتماعی

 

 نوع سر پیچی در بین گروههای اجتما عی وکل جامعه متفاوت است. گروههای ا جتما عی به دلیل ا نتظا را تی که ا ز ا عضا دا رند و نیز به دلیل وجود نظام پا داش و تنبیه و به وا سطۀ اعطا ی پا یگا ه ا جتماعی به ا فرا د به آ نها ا جازه نمی دهند که به سهولت از ا رزشهای رسمی مورد تا کید گروه جدا شوند، مگر در صورت وقوع موارد ذیل:

1-                    افراد چند پایگا ه نا ساز گا ر و متضاد کسب کنند.

2-                    ا فرا د دچا ر فشار نقش شوند.

3-                    بی هنجا ری و آ نومی در جا معه شیوع یا بد.

4-                    در جامعه تغییر و تحولات بنیادی ایجاد شود، نظیر ا نقلاب .

5-                    تغییرات سریع تکنولوژی و تاخر فرهنگی

6-                    افزایش فاصلۀ طبقا تی و بی عدالتی در جامعه (نگارنده)

پس ارزشهای اجتماعی در شرایط بیما رگونه و به هم ریختگی اجتماعی و تحولات ویا ترویج اهداف دست نیافتنی و فقدان شرایط عادلانۀ تحرک ا جتما عی نادیده گرفته شده و یا تاثیر خود را از دست می دهند. و رفتارهای ضد ارزشی نظیر فرصت طلبی ،عوام فریبی، رشوه خواری ، پاچه خواری ، زیراب زنی ، خود پرستی و..... جای نوع دوستی ، دگر خواهی، یکرنگی ، ملی گرایی ، همکاری ،دلسوزی برای هم وطن و... را می گیرد، و جامعه دچا ر آ سیبهای رفتاری در سطح افراد و آ سیبهای اجتماعی در سطح کلان میگردد و از رشد وتوسعه باز می ما ند . ( نگارنده)

نتیجه گیری

 

مفهوم ارزش در جامعه شناسی به قدری اهمیت دارد که عده ای از جامعه شنا سان جامعه شناسی را به معنی مطالعۀ ارزشها دا نسته ا ند ، زیرا موضوع جامه شناسی جا معه ا ست که جامعه جز از طریق ارزشهای مشترک میان انسانها به وجود نمی آ ید .

بعضی از ارزشها از مرز های ملی فراتر رفته و جوا مع گوناگون را در بر می گیرد. بطوری که با وجود تنوع فرهنگی در جهان ، می توان از ارزشهای جهان شمول سخن گفت:

ارزشهایی نظیر یکتا پرستی، صدا قت ، سخا وت ، ارزش حیات ا نسا نی ، برا بری ا نسا نها با نژاد های مختلف ،نوع دوستی ،کمک به هم نوع ، صلح ، عدالت ، ثروت ، قدرت ، پیشرفت ، پیروزی ، محبت ، اعتماد ، صداقت ، آ زا دی ، ا ستقلال و..... در همۀ فرهنگها کم و بیش پذیرفته شده ا ند

و این ارزشها عامل تعامل کشورها با یکدیگر و صلح و دوستی بین آ نهاست. 

ضمنا تا کید بر ارزشها ی مشترک درون جا معه به معنای نا دیده گرفتن خرده فرهنگها و تنوع نظام های ارزشی درون آ ن جا معه و نیز ا نکا ر تحول ارزشی در طول زما ن نیست ، و ساختار ارزشها با تحول جا معه متحول می گردد ، بخصوص در بین نسل جدید جا معه. ویژگی نو سازی تحول مستمر در ارزشها ست و ظهور موقعیتها ی جدید ا جتماعی به معنی تحولات ارزشی نیز می باشد و با این تحولات باید با فرهنگ سا زی و آ موزش اعضای جا معه از ورود ارزشهای ضد اخلاق و مخرب رفتار ا فرا د جا معه جلو گیری نمود.

 

                                                                             

منا بع و ما خذ

 1-   آ ریان پور،ا.ج(1355) زمینۀ جامعه شناسی، شرکت سهامی کتا بها ی جیبی

2-   ا میری ؛ فیروز(1385) مجلۀ رشد علوم ا جتما عی ، دفتر ا نتشا رات کمک آ موزشی

3-   بیرو ،آ لن (1366) فرهنگ علوم ا جتما عی ، ترجمۀ با قر ساروخا نی ، ا نتشارات کیهان

4-   روشه ، گی (1367) کنش ا جتما عی، ترجمۀ هما زنجا ن زا ده ، آ ستان قدس رضوی

5-   کوئن ،بروس (1374) مبا نی جا معه شنا سی، ترجمۀ توسلی و فا ضل ، انتشا را ت سمت ، چاپ چها رم

6-   گیدنز ،آنتونی(1373) جا معه شنا سی، ترجمۀ منوچهر صبوری، نشر نی

7-   طالبی ، ابوتراب(1381) فرهنگ وجا معه ، شورای فر هنگ عمومی

8-   طالبی ، ابوتراب(1385) مجلۀ رشد علوم ا جتما عی،دفتر انتشا رات کمک آ موزشی

9-   همیلتون،ملکم(1377)جامعه شنا سی دین، ترجمۀ محسن ثلاثی، چاپ اول

 

                                                                                                                                                              

 

                                                              

 

نرون امپراطور روم

رون

نرون کلادیوس سزار آگوستوس جرمانیکوس^[۱] (به لاتین: Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus (زادهٔ ۱۵ دسامبر سال ۳۷ میلادی، درگذشتهٔ ۹ ژوئن ۶۸ میلادی)^[۲] یکی از امپراتوران روم بود که از سال ۵۴ تا ۶۸ میلادی بر این سرزمین فرمان راند و پنجمین و آخرین از خانوادهٔ اگوستوس (جولیو - کلودیان^[۳]) بود که بر روم حکمرانی کرد. (نام اصلی نرون Lucius Domitius Ahenobarbus بود سرپرستی او پس از مرگ پدرش، به عموی بزرگش کلودیوس سپرده شد تا میراث بر و جانشین او گردد. نرون در سال ۵۴ میلادی پس از مرگ کلودیوس توانست حکومت را به دست گیرد. او در دوران فرمانروایی اش بیشتر تمرکز خود را بر دیپلماسی، تجارت و بالا بردن فرهنگ، متمرکز کرد. او دستور داد تا سالن‌های نمایش بسازند و بازی‌های ورزشی را در میان مردم گسترش داد.

زندگینامه

مادر نرون «اگریپینا» Agrippina زنی جاه طلب بود، پس از مسموم شدن «کلودیوس» با خوردن قارچ سمی، «نرون» در سن ۱۶ سالگی به قدرت رسید. نخست قرار بر این بود که نرون همراه آموزگاران و پرورشدهندگان خود، افرانیوس بوروس و سنکا حکومت کند. ولی او پس از مسموم کردن برادر ناتنی خود بریتانیکوس در سال ۵۵ میلادی، به دست‌یاری مادرش که او را نیز در سال ۵۹ میلادی به قتل رساند، حرکات جنون‌آمیز را به حد اعلا رسانید. اعمال نفرت‌آور وی باعث شد تا سنکا دربار را ترک کند. نرون با آتش زدن بخش‌هایی از شهر که نتیجه شبیماری جنون قیصری است، مورد اتهام قرار گرفت. نرون برای رد این اتهام، مسیحیان را عاملین آتش سوزی شناسایی نمود و دستور به کشتار فجیع آنان داد. سرانجام در سال ۶۴ میلادی شهر رم را به هوس ابلهانه‌ای در آتش سوزاند و در سال بعد با گروهی از مطربان و رقاصان به یونان سفر کرد. نرون در سال ۶۵ میلادی موفق به سرکوب دسیسه‌گران پیزونی شد. در جنگ ارمنستان از اشکانیان شکست خورد در نتیجه حاضر شد تاج پادشاهی ارمنستان را در شهر رم بر سر تیرداد برادر بلاش اشکانی بگذارد و سپس مخارج و هزینه‌های این جنگ را که حدود ۹ ماه طول کشید بپردازد و قرار داد صلح ۵۰ ساله هم با ایران امضا کند.

گایوس کالپورنیوس پیزو که در سال ۴۱ میلادی کنسول رم بود در تاریخ ۱۹ آوریل ۶۵ میلادی دست به انتحار زد. او اتحادیه‌ای را تشکیل داد که هدف آن براندازی امپراتوری نرون بود. این اتحادیه به احترام او به نام اتحادیه پیزون شهرت یافت. نرون سنکا را متهم به همکاری با این سازمان کرد و خواستار خودکشی وی شد. مارکوس آنایوس لوکانوس معروف به لوکانوس یا لوکان که بزرگترین شاعر روم در آن عصر بود و از وابستگان نزدیک سنکا محسوب می‌شد نیز به عضویت در اتحادیه پیزون متهم گردید و به دستور نرون و از طریق بریدن ورید خودکشی کرد.

نرون سرانجام بر اثر شورش مردم و سنای رم در روز ۹ ژوئن ۶۸ میلادی ناچار به خودکشی شد.

او قبل از مرگش گفته بود:«افسوس که با تلف شدن من هنرمند بزرگی از دنیا می‌رود»

 

پروتستانتیسم

مذهب پروتستان: شاخه‌ای از مسیحیت است که مبانی آن نخستین بار توسط مارتین لوتر مطرح شد. پروتستان‌ها امروزه بیشتر در شمال اروپا و آمریکای شمالی سکونت دارند.

واژه انگلیسی پروتستان به معنی معترض و مخالف سرسخت است و این دلیل به پیروان مکتب دینی پروتستانیسم اطلاق می‌شود که آنها در مقابل شماری از قوانین کلیسای کاتولیک روم ایستادند.

تاریخچه

در سال ۱۵۲۹ میلادی، شاهزادهای آلمانی طرفدار دو مکتب کلیسای روم و کلیسای لوتران در دومین جلسه معروف به «Diet of Speyer» گرد هم آمدند. فردیناند شاهزاده اتریش با کمک اکثریت کاتولیک موفق به اجرای طرحی شد که براساس آن هرگونه تغییرات 'دیگر' در قانون اساسی دینی ایالات ممنوع شد. همچنین طبق این طرح تمامی حقوق ملکی و امور عبادی در مناطق پروتستان به کاتولیک‌ها واگذار می‌شد، درحالی که پروتستانها در ایالات کاتولیک از چنین حقی محروم بودند.شاهزاده‌های شش ایالت و چهارده شهر آزاد طرفدار کلیسای لوتران که توان وتو کردن این تصمیم را نداشتند، 'اعتراض نامه' معروف خود را تدوین کردند. آنها در ۱۹ آوریل این اعتراض نامه را به امپراتور چارلز پنجم، برادر فردیناند، تقدیم کردند و با این اقدام لقب برجسته پروتستان را برای خود به ارمغان آوردند که از آن زمان تاکنون بخش عمده‌ای از عالم مسیحیت را به خود جذب کرده‌است. در اوایل قرن ۲۱ حدود شمار پیروان مکتب پروتستانیسم به ۳۵۰ میلیون نفر می‌رسید.

انشعاب

 

شاخه‌های اصلی پروتستانتیسم.

پروتستانیسم یکی از سه شاخه اصلی مسیحیت است، که ریشه در اصلاحگرایی (رفورمیسم) قرن ۱۶ دارد و پیروان آن از کلیسای کاتولیک روم یا ارتدکس شرقی پیروی نمی‌کنند. اصلاحگرایی پایه شاخه‌های متعددی از مذاهب پروتستان بود.

1.      هواداران مارتین لوتر کلیساهای پروتستان آلمان و اسکاندیناوی را تأسیس کردند؛

2.      ژان کالون و اصلاحگرایان رادیکالتر نظیر هولدریخ زوینگلی کلیساهای اصلاحگرا را در سویس تأسیس کردند،

3.      جان ناخ که از شاگردان کالوین بود کلیسایی از این دست رادر اسکاتلند تأسیس کرد.

شاخه مهم دیگری از مکتب دینی پروتستانیسم که کلیسای انگلیس و کلیسای اسقفی نمونه بارز آن هستند، در قرن ۱۶ در انگلستان ظهور کرد. این فرقه اکنون از نظر الهیات و ارکان پرستش بیش از سایر فرق پروتستانیسم به کلیسای کاتولیک روم نزدیک است. اصول اعتقادی فرقه‌های مذهبی پروتستان به طور قابل توجهی باهم متفاوت است، اما همه آنها بر این تأکید دارند که در توضیح مسایل اعتقادی و دستورات دینی رهنمودهای انجیل در اولویت قرار دارد؛ رحمت الهی از طریق ایمان و نه از طریق اعمال توجیه می‌شود؛ و همینطور همه مؤمنان در مقام کشیش هستند.

مکتب پروتستان دستور العمل‌های خود را مستقیما از کلام خدا استخراج می‌کند، و در عبادت نیز رابط آنها با خدا، که کمال بخشش است، تنها مسیح است؛ در حالی که پیروان کلیسای کاتولیک روم از تعالیم کلیسای خود پیروی می‌کنند، و در عبادت نیز از طریق توسل به مریم عذرا و قدیسان به راز و نیاز با مسیح می‌پردازند (در اینجا باید به این نکته توجه داشت که بر اساس تعالیم انجیل مرده چیزی نمی‌داند و ارتباط با مردگان، از طریق حرف زدن یا رازونیاز با شخص مرده، مکروه‌است).

سه اصل اساسی پروتستانیسم از این اصل کلی آزادی اوانجلیکال، و رابطه مستقیم فرد مؤمن با مسیح سرچشمه می‌گیرد: ۱.) تنها انجیل سرچشمه تعالیم است ۲.) تنها از طریق رحمت مسیح رستگاری حاصل می‌شود ۳.) همه مؤمنان در مقام کشیش هستند. - دانشنامه جدید دینی The New Schaff-Herzog، جلد چهارم، صفحه ۴۱۹.

منظور از اینکه تنها انجیل سرچشمه تعالیم است، این است که مؤمنان هیچ نیازی به وحی تو الهام اضافی و اصول اعتقادی جدید که مغایر 'کلام مقدس خدا'باشد ندارند.

مارتین لوتر:متولد ۱۴۸۳، آیلبرن، ساکسونی آلمان، از شخصیت‌های کلیدی مکتب پروتستانیزم بود و امروزه پروتستانها بر این باورند که لوتر آنها را از اسارت کلیسای روم رهاند. با این حال لوتر تنها نصف راه را رفت. همکار وی فیلیپ ملانگتون و مربی وی فون کارل استات از کسانی بودن که فعالانه راه لوتر را ادامه می‌دادند. آنها در اثر تهدیدات موجود مجبور شدند به سوئیس فرار کنند و در آنجا آثاری را منتشر کردند که به نوشته‌های اورلاموند معروف شد. آنها در این آثار مباحثی را ترویج کردند که به گفته آنها مارتین لوتر در انتشار آن کوتاهی کرده بود. مارتین لوتر بیشتر به این خاطر مشهور است که انجیل را از دست کلیسای روم نجات داد. او تا جایی که امکان داشت تعلیمات انجیل را از تصرفات آنهایی که خود را مظهر تقوی می‌دانستند پاک کرد. گفتنی است لوتر دشمن سرسخت یهودیان بود.

دیگر اصلاحگران پروتستان

یان هوس: اهل پراگ، متولد ۱۴۰۱، او در دانشگاه به مطالعه آثار وایکلیف (Wycliffe) پرداخت، و با آنکه همه تفکرات دینی وی را قبول نداشت، هر دوی آنها از این این اقدام کلیسا که خود را به تعالیم کتب مقدس منسوب می‌کرد سخت برآشفته بودند وبه همین خاطر به مخالف سرسخت قدرت پاپ مبدل شدند.—قهرمانان اصلاحگری، ۱۹۵۱، ص ۱۱)

جروم :اهل پراگ، متولد ۱۳۶۵ میلادی، که علیه فساد اخلاقی کشیش‌ها جنگید. توماس بیلنی. بیلنی متولد ۱۴۵۹ در نورویچ انگلستان، که یک اصلاحگر نه چندان نامدار انگلیسی است. او از کالج ترینیتی دکترای حقوق گرفت و در سال ۱۵۱۹ به عنوان کشیش فعالیت مدهبی خود را رسما آغاز کرد. او نیز همانند لوتر بر این باور بود که اعمال نیک به تنهایی کسی رانجات نخواهد داد.

توماس کارترایت:رهبر فرقه پاکدینان(پیوریتان) بود. این فرقه از پروتستانهای انگلستان بودند که زمان ملکه الیزابت علیه سنن مذهبی قیام نمودند وطرفدار سادگی در نیایش بودند. فرقه پاکدینان از وضعیت آن زمان اور در کلیسای انگلستان راضی نبود؛ آنها مشتاقانه در صدد این بودند که اصلاحات پروتستانی را در سطح وسیعتری اجرا کنند. در سال ۱۵۶۹، کرسی الهایات دانشگاه کمبریج را به دست آورد. هنگامی که ملکه انگلستان به عنوان رئیس کلیسای انگلیس انتخاب شد، شکل عبادت را اصلاح کرد که اجازه می‌داد واعظان تنها کلاه چهارگوش، خرقه، گردن پوش، یا ردای کتانی بپوشند. در مارس ۱۵۶۶ علمای دینی لندن مجبور شدند که لباس اجباری را بپوشند. از تعداد ۱۱۰ کشیش، ۳۷ نفر اعتراض کرند، و همین باعث شد بسیاری از کلیساها خالی بماند.

پروتستان‌های بنیادگرا

این فرقه در فاصله ۱۹۱۰ تا ۱۹۱۵ شکل گرفت، این گروه بر حقیقتی که در معنای تحت الفظی انجیل وجود داشت تأکید داشتند. بعد از محاکمه اسکوپز که به محاکمه میمون معروف شده‌است، پروتستانهای بنیادگرا آشکارتر عقاید خود را ترویج کرند و خود را از مسیحیت لیبرال متمایز کردند. محاکه میمون که در سال ۱۹۲۵ در دیتون در ایالت تنسی ایالات متحده آمریکا صورت گرفت، یک معلم به خاطر تدریس تئوری تکامل تدریجی داروین که مغایر با قوانین ایالتی بود به پرداخت ۱۰۰ دلار جریمه محکوم شد.

منابع :دانشنامه بریتانیکا

aa

                                    هفده راهکار برای مشکلات جوانان

در برخورد با مسائل نوجوان بهتر است از خودش کمک بگیریم یعنی این واقعیت را بداند که نخستین مسئول حلّ مشکل او، خودش است و برای حل آن باید اقدام نماید و ما والدین فقط وظیفه ی راهنمایی او را داریم که از عواقب تصمیم خودش مطلع شود. 
حال به۱۷مورد که والدین برای مقابله با مشکلات نوجوانان باید مورد توجه قرار دهند می پردازیم.
۱- شناخت شخصیت نوجوان:
ما والدین با شناخت ویژگی‌های دوره نوجوانی بسیاری از رفتارهای ناخوشایند آنان را غیرطبیعی نپنداریم که موجب بروز عکس‌العمل در ما شود و به تیرگی روابط با نوجوان نیانجامد.
۲- استفاده از روش تغافل )نادیده گرفتن:(
از موثرترین روش‌های تربیتی در این دوره «روش تغافل» است. یعنی مسائل و مشکلات نوجوان را بزرگ نشان ندهیم که در او ایجاد وحشت نماید و یا او را به لحاظ رفتارهایش دائم باز خواست ننمائیم بلکه نوجوان بایستی همواره در حالت خوف و رجاء باشد. 
۳- ایفای نقش راهنمایی بجای دستوری:
در برخورد با مسائل نوجوان بهتر است از خودش کمک بگیریم یعنی این واقعیت را بداند که نخستین مسئول حلّ مشکل او، خودش است و برای حل آن باید اقدام نماید و ما والدین فقط وظیفه ی راهنمایی او را داریم که از عواقب تصمیم خودش مطلع شود. 
۴- آموزش:
مهمترین دلیل ترس و اضطراب از هر موضوعی جهل و ناآگاهی نسبت به آن موضوع می‌باشد که ضروری است برای کاهش ترس و اضطراب‌های نوجوانی آموزش‌های لازم در مورد بلوغ، دوست‌یابی، حل مساله، گذراندن اوقات فراغت، برنامه‌ریزی درسی و مواردی از این قبیل به نوجوان آموزش داده شود. 
۵- برقراری رابطه دوستانه و عاقلانه:
ما والدین با مراقبت دوستانه و عاقلانه خود احساس ایمنی و اطمینان را در وجود نوجوان ایجاد می‌کنیم.
۶- اعتماد سازی:
باید بیاموزیم که چگونه حس اعتماد نوجوان را نسبت به خودمان جلب و جذب کنیم، چنانچه اعتماد میان نوجوان و والدین کمرنگ شود او برای حل مسائل خود به دیگران مراجعه می‌کند.
۷- ارتباط کلامی مقدمه ارتباط عاطفی:
ما والدین با تنظیم ساعات کار خود و بسترسازی مناسب در منزل بایستی فرصت کافی برای «ارتباط‌های کلامی» با اعضای خانواده به ویژه نوجوان را فراهم آوریم چرا که ارتباط کلامی خود مقدمه «ارتباط عاطفی» است که نوجوان سخت به آن نیازمند است.
۸- تاکید بر محبت و پرهیز از خشونت:
ارتباط با نوجوان اگر بر اساس عشق و علاقه و صمیمیت استوار باشد اعتماد به نفس را در او تامین و تضمین می‌نماید و اگر بافشار و خشونت همراه باشد ممکن است موجب اختلال عصبی و دشواری‌های روانی در او شود.
۹- الگوهای رفتاری والدین:
نوجوان علاقمند است که والدین دارای شخصیتی مستحکم و با ثبات و پایدار باشند چون به اتکاء شخصیت و همانند سازی آنان نیازمند است و توجه والدین به الگوهای رفتاری خود مورد تاکید است.
۱۰- پرهیز از مناقشات خانوادگی:
خانه بایستی محل آرامش و امن و مستحکمی برای اعضاء خانواده به ویژه نوجوان باشد و مناقشات و جرو بحث‌ها و دعواهای علنی والدین به آن لطمه نزند و بهانه گریز نوجوان از خانواده را فراهم نیاورد. 
۱۱- گوش دادن:
با نوجوان صحبت کنیم و به سخنان او با علاقه گوش فرا دهیم و بدانیم که خوب گوش کردن به حرف‌های نوجوان رمز ارتباط موثر با اوست.
۱۲- تکیه بر نقاط قوت:
با مشاهده ی برخی ضعف‌ها، نوجوان را تحقیر و سرزنش و یا با دیگران مقایسه‌اش نکنیم بلکه بیشتر سعی نمائیم برای از بین بردن ضعف‌هایش قوتش را تجلی بخشیم.
۱۳- انتظار به اندازه:
با کسب شناخت همه جانبه از نوجوان به اندازه ی توان و ظرفیت وجودیش از وی انتظار داشته باشیم.
۱۴- اجازه خطا کردن به‌ نوجوان بدهیم:
نوجوان بایستی بیاموزد که از مشکلات گریزان نباشد بلکه برای حل مشکلاتش به دنبال کشف راه حل باشد و این زمانی است که اجازه خطا کردن را به او بدهیم تا از خطا کردن احساس گناه نکند و بتواند فرصت یافتن راه حل را بیابد.
۱۵- مشورت با نوجوان:
نوجوان در اندیشه ی مستقل شدن است بنابراین نبایستی عقاید خود را بر او تحمیل کنیم بلکه بایستی او را تحمل کرد و با مشورت گرفتن از او در امور خانه در کسب استقلال یاریش کنیم.
۱۶- فعال بودن نقش پدر در تربیت نوجوان:
همان‌گونه که «مادر» نخستین گذرگاه کودک و نوجوان به زندگی اجتماعی است آنچه که بسیار مورد نیاز یک نوجوان است وجود «پدری» است که خانواه بتواند بر او تکیه کند. «پدری» که گرم، مهربان و پرشور باشد.
۱۷-پذیرش بدون قید و شرط نوجوان:
نوجوان را همانطور که نشان می‌‌دهد بپذیریم نه ‌آن‌طور که در رویا و تخیل خود تصور می‌کنیم و بدانیم اگر نوجوان در خانواده مورد احترام قرار گیرد، یاد می‌گیرد خودش را آن‌طور که هست بپذیرد

نگرش جامعه شناسی به رابطه فقر و انحرافات اجتماعی

ونگرش جامعه شناسی به علل ابعاد و عواقب طلاق

مفهوم فقر

در بسیاری از فرهنگ ها فقر را به معنای «عدم تکافوی ضروریات زندگی» تعریف کرده اند. چنین تعریفی به طور کلی، دقیق و جامع نیست؛ زیرا ضروریات زندگی هر جامعه در طول زمان و مکان ابعاد و اشکال گوناگونی دارد و از جامعه ای به جامعه دیگر دگرگون می شود. از این رو، تعیین یک تعریف علمی برای «فقر» که برای هر زمان و مکان صادق باشد، ممکن نیست. ولی آنچه مسلم است فقر زائیده دو عامل تعیین کننده چون کمبود و مالکیت است. بدین معنی که در بسیاری از جوامع همه چیز به قدر وفور وجود ندارد و تقاضا بیش از عرضه است در نتیجه هر چه که برای زندگی ضروری و کمیاب است ارزش اقتصادی پیدا می کند و به محض اینکه ارزشمند می شود در بسیاری از کشورها عده قلیلی آن را تصاحب می کنند و عده کثیری از آن محروم می گردند. به دنبال این امر کسانی که امکان دستیابی به شیئی نادر را ندارند نسبت بدان احساس «فقر» می کنند؛ مثلاً تاکنون وفور هوای تنفسی و امکان همگان برای برخورداری از آن موجب شده است که هنوز هوای تنفسی در احتکار قرار نگیرد و ارزش اقتصادی پیدا نکند؛ در نتیجه کسی هم نسبت به هوای تنفسی احساس فقر نمی کند ولی اگر روزی بشر در ماه مستقر شود، بواسطه صدور هوا از زمین به ماه یا تولید هوا در ماه، بواسطه کم- یابی، هوای تنفسی ارزش اقتصادی پیدا می کند و کسانی که در ماه ساکن باشند و بدان دسترسی کمتری داشته باشند احساس فقر می کنند و بهر وسیله است برای زنده ماندن درصدد دستیابی بدان بر می آیند.

تعیین خط فقر

هر چند از دیدگاه جامعه شناسی تعریف دقیق فقر و تعیین حدود آن خالی از اشکال نیست، ولی پژوهشگران ضوابط و معیارهای ویژه ای چون درآمد سرانه، میزان مصرف روزانه کالری، مساحت سرانه مسکن، مصرف سرانه مواد غذایی و پوشاک، میزان برخورداری از آموزش و پرورش و بهداشت و درمان و حتی سرگرمی و تفریح را تعیین کرده و براساس آن خط فقر را مشخص می کنند.

انواع فقر

فقر را می توان از دیدگاه حد گسترش آن به فقر جمعی، گروهی و فردی تقسیم بندی کرد؛ مثلاً در مناطقی که تعداد مصرف کنندگان «ضروریات زندگی» بیش از عرضه آن می باشد، فقر جمعی پدید می آید.
نوع دیگری از فقر، «فقر دوره ای» نام دارد؛ این گونه فقر معمولاً در نتیجه کاهش موقتی امکانات زندگی در پیرو خشک سالی در زمینه اقتصاد، کشاورزی، قطع تجارت در اقتصاد بازرگانی و یا بیش تولیدی در اقتصاد صنعتی پدیدار می شود.
در برابر فقر دوره ای که جنبه جمعی داشته و گذرا می باشد، «فقر فردی» قرار دارد که ناشی از موقعیت جامعوی فرد می باشد. این نوع فقر از اراده و اختیار افراد بیرون است. در اکثر جوامع پیرمردان و پیرزنانی که قدرت کار ندارند، بیوه زنانی که نان آور خویش را از دست داده اند، یتیمانی که بی سرپرست شده اند و … دچار فقر فردی هستند.
نوع دیگری از فقر وجود دارد که مستقیماً تحت تاثیر گرایش های دینی و بنا بخواست فرد پدید می آید که باید آن را «فقر آرمانی» نامید؛ مثلاً در ادیانی چون بودایی و مسیحیت جایگاه ارجمندی به فقر اختصاص داده می شده و آن را نوعی تقوا می پنداشتند و برای پیروان خویش فقر را از صفات «جمیله» می شمردند.
«فقر فرهنگی» نوع دیگر فقر است و در سطح خرد فقر فرهنگی عبارت از قرار گرفتن در معرض انواع آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی می‌باشد که فرد به طور مستقیم یا غیرمستقیم دچار آن است. مثل بی‌سوادی والدین یا بی‌سرپرستی و...
جیمز کلمن فقر فرهنگی را نداشتن ارتباط متقابل مستمر با خانواده و نیز منزلت اجتماعی پایین که ناشی از عدم احساس امنیت در کنش متقابل اجتماعی می‌باشد. مانند: کم‌توجهی خانواده، طلاق والدین، اعتیاد والدین، کم‌سوادی والدین و... می داند.

رابطه فقر فرهنگی با قانون‌گریزی

بی‌سوادی و کم‌سوادی، ناآگاهی و جهل به قانون، تعدد و تنوع خرده فرهنگ‌ها و توزیع و استفاده نابرابر از امکانات و خدمات آموزشی و فرهنگی در سطوح محلی و ملی و گسترش روزافزون ارتباطات فراملی، به پیدایش و تشدید تفاوت‌ها و تعارضات عقیدتی، ارزشی و هنجاری در بین افراد و گروه‌های اجتماعی منجر می‌گردد. در چنین شرایطی افراد و گروه‌های اجتماعی اگر از نظر خانوادگی نیز دچار نابسامانی باشند، بر سر تشخیص اهداف و راه‌های نیل به اهداف دچار سرگردانی می‌شوند و از نظر اخلاق نظری و اخلاق عملی دچار تعارض می‌گردند و بر هنجارها و قواعد عمل نمی‌کنند و انگیزه مشارکت در امور عام‌المنفعه و خیر عمومی را از دست می‌دهند. این افراد در جهت نیل به اهداف فردی با صرف هزینه‌های عمومی به خودخواهی خود ادامه می‌دهند و از جامعه انتقام می‌گیرند.

نظریه ساختاری فرصت و ارتباط بین فقر و قانون‌گریزی

«رابرت مرتن» در نظریه ساختاری فرصت در مورد ارتباط فقر با قانون‌گریزی این گونه استدلال می‌کند که جامعه‌ای که تأکید زیادی بر موفقیت مادی دارد و میزان دارایی را معیار موفقیت افراد می‌شناسد، ثروت به عنوان یک هدف فرهنگی و اجتماعی شناخته می‌شود و غالب مردم عملاً می‌پذیرند که موفقیت، قاطعانه با معیار ثروت و مادیات سنجیده می‌شود. از آن‌جا که قشر کوچکی در جامعه دسترسی گسترده‌ای به امکانات و اهداف مالی دارند، ولی قشر وسیع‌تری دسترسی ناچیزی به شیوه‌های درآمدزا، آن‌چنان که موافق و مطلوب معیارهای سنجش موفقیت باشند، می‌یابند. بنابراین برای گروه مردم (فقرا) ابزار و هدف اجتماعی بر هم منطبق نیستند. این گروه هدف را مطلوب می‌داند ولی امکان دسترسی به آن را ندارد. از نظر مرتن در این شرایط مردم فقیر به روشهای مختلف سعی بر انطباق اجتماعی می‌نمایند. سعی این افراد در گزینش شیوه‌های انطباق با هدف اجتماعی ممکن است به طیفی از رفتارهای مختلف، از قبیل فراهم آوردن امکانات جدید برای خود که مورد قبول جامعه نیست و یا روی‌آوری به رفتارهای غیرقانونی برای کسب درآمد و ثروت باشد. در مجموع از نظر مرتن وقتی فقر در جامعه گسترش می‌یابد که جامعه ابزار و امکانات تولید ثروت را یکسان توزیع نمی‌نماید و استعداد و توانایی اعضای جامعه برای تلاش مشروع نیز به طور یکسان پرورش نمی‌یابد. بنابراین در این شرایط باید انتظار داشت که فقرا برای تطبیق‌پذیری، رفتارهای غیرقانونی بیشتری برای پاسخگویی تقاضاها و رفع نیازهای ضروری خود انجام دهند.

رابطه انحرافات اجتماعی با فقر

برخی از جامعه شناسان فقر را از عوامل به وجود آورنده جرم دانسته، می گویند که در فرد تهیدست عقده حقارت ایجاد می شود و او را به ارتکاب جرم وامی دارد.
در پیوند برخی از انواع کجروی ها با فقر مانند روسپیگری، گدایی و برخی از دزدی ها، بیماری های روحی و … تردیدی نیست و بررسیهای متعددی گواه بر آن است؛ «فورناساری دی ورس»  که یکی از پیشتازان جرم شناسی است، در طی یک بررسی نشان داده است که در ایتالیا خانواده های فقیر ۶۰ درصد جمعیت را تشکیل می دادند ولی جرایم مربوط به آنها ۸۵ درصد تا ۹۰ درصد درصد کل جرایم بوده است.
تحقیقات دکتر «سیریل برت» (Dr. Cyril Burt) در کتاب «بزهکار جوان» (The Young Delinquent) حاکی است که ۱۹ درصد جرایم مربوط به فقرای لندن بوده است در صورتی که آنان ۸ درصد جمعیت را تشکیل می دادند.
«آلفرد مارشال» (Alfred Marshall) در کتاب تاریخی خود درباره تئوری «اقتصادی سرمایه داری» (۱۸۹۱) به عامل فقر در پیدایش پدیده های نابهنجار اجتماعی اشاره کرده، می نویسد: «درست است که برغم فقر، تحت تاثیر عوامل دینی، روابط دوستی و محبت های خانواده، ممکن است انسان احساس بزرگترین خوشبختی را بکند و امکان یابد استعدادهای خویش را شکوفا سازد ولی با وجود این باید اذعان داشت که در محیط فقر، بویژه در مناطق پرجمعیت، فقر اقتصادی موجب از بین رفتن و پژمرده شدن استعدادهای انسانی می شود.»
مارکس معتقد است که جنایت، فحشا، فساد و رفتار خلاف اخلاق در درجه نخست ناشی از فقر است که زائیده سیستم سرمایه داری است. بدین سان که عده معدودی با در اختیار گرفتن وسایل تولید، ثروت ها را به طور نامساوی تقسیم می کنند و تناقضات جامعوی را پدید می آورند؛ مطالعات اجتماعی نشان می دهد در کشورهایی که توزیع ثروت به صورت عادلانه نباشد، هر روز فقرا فقیرتر و اغنیا ثروتمندتر می شوند، فاصله طبقاتی فزونی می یابد و به علت عدم آموزش های اجتماعی و ضعف فرهنگی و فقدان احساس همبستگی ناشی از مادی گرایی و فردگرایی، که از اختصاصات جامعه های در حال توسعه است، افراد قادر به هدایت درست ستیز علیه این بی عدالتی اجتماعی نیستند، در نتیجه، شاهد آنیم که ارزشهای اجتماعی فاقد اعتبار می شود، نظارت اجتماعی سست می گردد و بزهکاری و تبهکاری عمومیت پیدا می کند.
می توان در حالت کلی اثرات فقر را برای روی شخص و جامعه این گونه بیان کرد؛ فقر روی تندرستی، چگونگی فرهنگ خانواده و امکانات تحصیلی اثر می گذارد. مقدم بر همه فقر مانع می شود که فرد به عنوان عضو فعال جامعه وظیفه و دین خود را نسبت به جامعه انجام داده و از حقوق اجتماعی، سیاسی و اقتصادی بهره مند شود.

نکات پایانی:

نکته اول اینکه نباید چنین انگاشت که همه فقرا بزهکار هستند، بقول دکتر «سیریل برت»: «اگر اکثر مجرمان و منحرفان فقیر باشند اکثر فقرا مجرم و بزهکار نیستند.»
در تمام جوامع می توان میلیون ها نفر را که درآمد قلیل داشته و فقیرانه زندگی می کنند، پیدا کرد که هرگز مرتکب جرمی نمی شوند و از جاده «درستی» منحرف نمی گردند.
نکته دوم اینکه نباید این گفته را که «انحرافات در میان طبقات پایین جامعه از سایر طبقات بیشتر است» به طور کامل صحیح دانست چرا که مقدار زیادی از انحرافات ناشی از طبقات کم رفاه، بیشتر از گروه های مرفه جامعه، تحت مراقبت مقامات دولتی است. علت این امر آن است که برخی بزهکاری های گروه های توانگر با معیارها و ضوابط موجود منافات دارد؛ مثلاً دزدی در دفاتر ثبت می شود ولی کم فروشی، گران فروشی، تقلب به انواع و اقسام مختلف و امور نظیر آن یا کمتر اعلام می شود و یا کمتر ثبت می گردد؛ بویژه جرایم مربوط به کارمندان و گروه «یقه سفیدان» کمتر تحت پیگرد قرار می گیرد.
«ساترلند» (Sutherland) در تحقیقاتی که در میان سوداگران و صاحبان حرف به عمل آورده است، چنین می نویسد:« تئوری هایی که جرم شناسان درباره ارتباط انحرافات با فقر ساخته اند ناقص است؛ زیر اولاً: آنها نمونه هایی را که بر اساس تبار اقتصادی و اجتماعی برگزیده اند، به کار می گیرند؛ ثانیاً: آنها دامنه کار خود را به مجرمین «یقه سفید» گسترش نمی دهند؛ ثالثاً: این نمونه ها نمی توانند دلیل مجرمیت طبقات پایین باشند، زیرا همه انواع جرایم را در تمام جامعه در بر نمی گیرند.»
نکته پایانی اینکه برای جلوگیری از انحرافات اجتماعی در درجه اول باید به توزیع درآمدها در جامعه توجه داشت چرا که یکی از مهم ترین عوامل بوجود آورنده و تشدید کننده فقر، توزیع ناعادلانه درآمدها در جامعه است که این نابرابری های اقتصادی زاینده فساد، تباهی و انواع کجروی هاست. بنابراین باید کوشش خود را در راه بهبود وضع توزیع درآمدها به کار گیریم و به نابرابری های اقتصادی فایق آئیم.